Ιάπωνες αστρονόμοι εντόπισαν ενδείξεις ατμόσφαιρας πέρα από τον Πλούτωνα, σε ένα μικροσκοπικό παγωμένο σώμα της Ζώνης του Κάιπερ, σε μια ανακάλυψη που θεωρούνταν μέχρι σήμερα αδύνατη. Η μελέτη δόθηκε στη δημοσιότητα στις 4 Μαΐου 2026 και δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nature Astronomy. Το αστρικό σώμα φέρει την ονομασία (612533) 2002 XV93 και βρίσκεται περίπου 6 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα από τον Ήλιο. Αν επιβεβαιωθούν τα ευρήματα, θα πρόκειται για το δεύτερο μεταποσειδώνιο αντικείμενο μετά τον Πλούτωνα που διαθέτει ατμόσφαιρα.
Τι ανακάλυψαν οι αστρονόμοι στα βάθη του ηλιακού συστήματος
Ο παγωμένος βράχος (612533) 2002 XV93 έχει διάμετρο περίπου 500 χιλιομέτρων, καθιστώντας τον κατά πολύ μικρότερο από τον Πλούτωνα (διάμετρος 2.370 χλμ.) και την Έριδα (2.326 χλμ.), που επίσης κατατάσσεται ως νάνος πλανήτης. Βρίσκεται σε απόσταση 40 φορές μεγαλύτερη από την απόσταση Ήλιου-Γης, δηλαδή περίπου 6 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα από τον Ήλιο, βαθιά μέσα στη Ζώνη του Κάιπερ. Υπολογίζεται ότι σχηματίστηκε πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, στην «αυγή» του Ηλιακού Συστήματος, και ολοκληρώνει μια πλήρη τροχιά γύρω από τον Ήλιο κάθε 247 χρόνια.
Αντικείμενα αυτού του τύπου αποκαλούνται «σκοτεινά», καθώς παρατηρούνται μόνο όταν η τροχιά τους τα φέρνει μπροστά από ένα μακρινό άστρο. Τον Ιανουάριο του 2024, οι Ιάπωνες αστρονόμοι — με τη συμμετοχή και ενός ερασιτέχνη αστρονόμου — παρακολούθησαν ένα τέτοιο πέρασμα του σώματος μπροστά από ένα άστρο. Διαπίστωσαν ότι το φως του άστρου δεν επανεμφανίστηκε αμέσως μόλις πέρασε το σώμα, υποδεικνύοντας ότι ένα λεπτό στρώμα ατμόσφαιρας φιλτράριζε μέρος της ακτινοβολίας. Σύμφωνα με τις μετρήσεις που δημοσιεύθηκαν στο Nature Astronomy, η ατμόσφαιρα του 2002 XV93 είναι 5 έως 10 εκατομμύρια φορές πιο αραιή από εκείνη της Γης και αποτελείται πιθανότατα από μεθάνιο, άζωτο και μονοξείδιο του άνθρακα.
Αντιδράσεις επιστημόνων και οι επιπτώσεις για τον Πλούτωνα
«Είναι σημαντικό διότι, μέχρι τώρα, ο Πλούτωνας ήταν το μόνο μεταποσειδώνιο αντικείμενο για το οποίο είχε επιβεβαιωθεί η παρουσία ατμόσφαιρας», δήλωσε ο Κο Αριμάτσου, βασικός συγγραφέας της μελέτης και ερευνητής στο Αστρονομικό Παρατηρητήριο της Ιαπωνίας. Ο Αριμάτσου επισήμανε επίσης ότι η ανακάλυψη «θέτει υπό αμφισβήτηση τη γενικά αποδεκτή ιδέα ότι οι μικροί παγωμένοι κόσμοι του εξωτερικού Ηλιακού Συστήματος είναι, στην πλειονότητά τους, ανενεργοί και στατικοί». Μέχρι σήμερα, η επιστημονική κοινότητα πίστευε ότι σώματα τόσο μικρά δεν θα μπορούσαν να συγκρατήσουν ατμόσφαιρα υπό τις ακραίες συνθήκες του εξωτερικού Ηλιακού Συστήματος. Ο Ισπανός αστρονόμος Χοσέ Λουίς Ορτίθ, ειδικός στους νάνους πλανήτες πέρα από τον Ποσειδώνα αλλά εκτός της συγκεκριμένης έρευνας, χαρακτήρισε τα ευρήματα ενδιαφέροντα.
Η ανακάλυψη έχει άμεσες επιπτώσεις και στη συζήτηση για την ταξινόμηση του Πλούτωνα. Ο Πλούτωνας ταξινομήθηκε ως πλανήτης όταν ανακαλύφθηκε το 1930, αλλά υποβιβάστηκε σε νάνο πλανήτη το 2006, αφού οι επιστήμονες εντόπισαν πολλά παρόμοια σώματα στη Ζώνη του Κάιπερ. Επί προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ, η NASA είχε αναφερθεί στην ιδέα επαναφοράς του Πλούτωνα στην κατηγορία των πλανητών. Ωστόσο, η ανακάλυψη ατμόσφαιρας σε ένα ακόμη σώμα της ίδιας περιοχής αφαιρεί ένα από τα κεντρικά επιχειρήματα των υποστηρικτών αυτής της ιδέας, καθώς αποδεικνύει ότι η ύπαρξη ατμόσφαιρας δεν αποτελεί χαρακτηριστικό αποκλειστικά του Πλούτωνα.
Τι δεν γνωρίζουν ακόμη οι ερευνητές για την ατμόσφαιρα
Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη καταλήξει στο τι δημιούργησε την ατμόσφαιρα του 2002 XV93. Μία εκδοχή είναι ότι τα αέρια εκλύονται από το εσωτερικό του σώματος μέσω παγωμένων ηφαιστείων. Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι πρόκειται για κατάλοιπο πρόσκρουσης κομήτη στο παρελθόν, κάτι που θα σήμαινε ότι η ατμόσφαιρα θα εξαφανιστεί σταδιακά. Η ατμόσφαιρα πάντως είναι υπερβολικά αραιή για να επιτρέψει οποιαδήποτε μορφή ζωής, και η επιστημονική κοινότητα αναμένει περαιτέρω παρατηρήσεις για να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα.
