Σαρωτικές αλλαγές στο φορολογικό ποινολόγιο φέρνει το πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που κατατέθηκε προς ψήφιση στη Βουλή. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει «κούρεμα» έως 80% στα πρόστιμα εκπρόθεσμων δηλώσεων ΦΠΑ, ανοίγοντας τον δρόμο για σημαντικές ελαφρύνσεις σε επαγγελματίες και επιχειρήσεις. Οι νέες διατάξεις έχουν αναδρομική ισχύ από τις 19 Απριλίου 2024, καλύπτοντας τόσο εκκρεμείς υποθέσεις όσο και ήδη βεβαιωμένες οφειλές. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι μηδενικές ή πιστωτικές δηλώσεις ΦΠΑ, για τις οποίες ως τώρα επιβάλλονταν δυσανάλογα πρόστιμα χωρίς πραγματική φορολογική επιβάρυνση.
Πώς διαμορφώνεται το νέο πλαίσιο προστίμων
Το βασικό μέτρο αφορά τους επαγγελματίες και τις επιχειρήσεις που υποβάλλουν εκπρόθεσμα μηδενικές ή πιστωτικές δηλώσεις ΦΠΑ. Μέχρι σήμερα, τα πρόστιμα για αυτές τις περιπτώσεις ανέρχονταν σε 250 ευρώ για όσους τηρούν απλογραφικά βιβλία και σε 500 ευρώ για όσους τηρούν διπλογραφικά βιβλία. Με τις νέες διατάξεις, τα πρόστιμα αυτά περιορίζονται στα 100 ευρώ ανά παράβαση, δηλαδή μειώνονται κατά 60% έως 80% αντίστοιχα. Η ρύθμιση αναγνωρίζει ουσιαστικά ότι δεν δικαιολογείται βαρύ πρόστιμο όταν δεν υπάρχει πραγματικό φορολογικό χρέος.
Το νέο ποινολόγιο καθορίζει με σαφήνεια σε ποιες περιπτώσεις επιβάλλεται πρόστιμο 100 ευρώ και σε ποιες τα υψηλότερα ποσά. Το ελαφρύτερο πρόστιμο ισχύει για εκπρόθεσμη ή μη υποβολή δηλώσεων από τις οποίες δεν προκύπτει υποχρέωση καταβολής φόρου. Αυτό καλύπτει δηλώσεις φόρου εισοδήματος, δηλώσεις ΦΠΑ χωρίς οφειλή, δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα, δηλώσεις παρακράτησης φόρου, καθώς και δηλώσεις στοιχείων ακινήτων Ε9. Αντίθετα, τα πρόστιμα των 250 ή 500 ευρώ διατηρούνται μόνο για τις περιπτώσεις όπου από τη δήλωση προκύπτει πραγματικό ποσό φόρου προς καταβολή ή όταν ο φορολογούμενος αρνείται να ανταποκριθεί σε αίτημα της Φορολογικής Διοίκησης για παροχή στοιχείων.
Ειδικά για τις δηλώσεις στοιχείων ακινήτων Ε9, θεσπίζεται μια πρακτική απλοποίηση: όταν υποβάλλονται δηλώσεις για περισσότερα του ενός έτη ταυτόχρονα και περιέχουν τις ίδιες μεταβολές, επιβάλλεται πλέον ένα και μόνο πρόστιμο. Επιπλέον, δεν επιβάλλεται κανένα πρόστιμο στις πράξεις προσδιορισμού ΕΝΦΙΑ που εκδίδονται αυτόματα μηχανογραφικά από τη Φορολογική Διοίκηση, δεδομένου ότι ο φορολογούμενος δεν έχει καμία ενεργητική υποχρέωση υποβολής σε αυτές. Οι ρυθμίσεις αυτές απλοποιούν τη σχέση φορολογουμένων και εφορίας σε τεχνικές και τυπικές παραλείψεις.
Αναδρομική ισχύς και επιστροφές καταβληθέντων προστίμων
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναδρομική εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων, η οποία ανατρέχει στις 19 Απριλίου 2024. Αυτό σημαίνει ότι όλες οι πράξεις επιβολής προστίμων που εκδόθηκαν για παραβάσεις από εκείνη την ημερομηνία και εξής επανεξετάζονται. Όσα πρόστιμα έχουν εκδοθεί αλλά δεν έχουν ακόμα καταβληθεί ακυρώνονται ή τροποποιούνται στο νέο ποσό. Η ρύθμιση αυτή αναμένεται να ανακουφίσει σημαντικό αριθμό επιχειρήσεων που βρίσκονταν αντιμέτωπες με δυσανάλογες επιβαρύνσεις για τυπικές παραλείψεις.
Για τα πρόστιμα που έχουν ήδη καταβληθεί, ο νόμος προβλέπει τρεις εναλλακτικές λύσεις ανάλογα με την κατάσταση κάθε φορολογούμενου. Πρώτον, τα ποσά που δεν οφείλονται βάσει του νέου πλαισίου διαγράφονται πλήρως. Δεύτερον, εφόσον υπάρχουν άλλες εκκρεμείς οφειλές, τα καταβληθέντα ποσά συμψηφίζονται με αυτές. Τρίτον, αν δεν υφίστανται άλλες οφειλές, τα ποσά επιστρέφονται στον φορολογούμενο. Ο συνδυασμός αυτών των επιλογών διασφαλίζει ότι κανείς δεν θα επωμιστεί πρόστιμο που το νέο νομοθετικό πλαίσιο θεωρεί αδικαιολόγητο.
Πλήρεις απαλλαγές για ειδικές κατηγορίες φορολογουμένων
Πέρα από τη γενική μείωση των προστίμων εκπρόθεσμων δηλώσεων ΦΠΑ, το πολυνομοσχέδιο θεσπίζει πλήρεις απαλλαγές για συγκεκριμένες κατηγορίες. Δεν επιβάλλεται πλέον κανένα πρόστιμο στις εκπρόθεσμες δηλώσεις παρακρατούμενων φόρων όταν το οφειλόμενο ποσό δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ. Η διάταξη αυτή αντιμετωπίζει μια χρόνια αδικία του συστήματος, όπου πρόστιμα 250 ή 500 ευρώ επιβάλλονταν για παρακρατούμενους φόρους ελάχιστης αξίας. Ωστόσο, τα υψηλότερα πρόστιμα παραμένουν αμετάβλητα για παραβάσεις ουσιαστικού χαρακτήρα.
Ολοκληρωτική απαλλαγή από πρόστιμα ισχύει για τις εκπρόθεσμες δηλώσεις που υποβάλλονται για λογαριασμό ανηλίκου. Χωρίς κανένα πρόστιμο — ούτε 100, ούτε 250, ούτε 500 ευρώ — υποβάλλονται επίσης οι εκπρόθεσμες τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ και παρακρατούμενου φόρου, εφόσον η αρχική δήλωση υποβλήθηκε εμπρόθεσμα. Παράλληλα, η ίδια προστασία καλύπτει τις εκπρόθεσμες τροποποιητικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων, υπό τις προϋποθέσεις που καθορίζει η νέα διάταξη. Το σύνολο των ρυθμίσεων σκιαγραφεί μια εμφανή στροφή προς την ανταμοιβή της καλής πίστης και της τακτοποίησης υποχρεώσεων, έστω και εκπρόθεσμα.
