Άγνωστες πτυχές της πιο ταραχώδους περιόδου της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας έρχεται να αποκαλύψει το νέο ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ με τίτλο «Στο Χιλιοστό», που επιμελήθηκαν οι δημοσιογράφοι Ελένη Βαρβιτσιώτη και Βικτωρία Δενδρινού. Μέσα από τις μαρτυρίες των βασικών πρωταγωνιστών της κρίσης, ανδρών και γυναικών που για πρώτη φορά μιλούν απελευθερωμένοι από τους θεσμικούς τους ρόλους, αναδύεται μια αδυσώπητη εικόνα του δημοσιονομικού αδιεξόδου που βίωσε η Ελλάδα το 2015. Οι αποκαλύψεις δεν είναι απλώς ενδιαφέρουσες — είναι ιστορικής σημασίας για την κατανόηση του τι πραγματικά συνέβη εκείνα τα κρίσιμα χρόνια στα παρασκήνια της ευρωπαϊκής διαπραγμάτευσης.
Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, Κλάους Ρέγκλινγκ, δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες: η Ελλάδα, όπως τονίζει, «ζούσε πέρα από τα όρια της για 10 έως 15 χρόνια». Η κυβέρνηση Παπανδρέου, που εξελέγη το 2009, αδυνατούσε να συγκρατήσει το φουσκωμένο έλλειμμα, οδηγώντας αναπόφευκτα στη σύναψη του πρώτου μνημονίου. Σύμφωνα με τον ίδιο τον Ρέγκλινγκ, πρόκειται για κάτι που «δεν έχει συμβεί κάτι ανάλογο στην παγκόσμια ιστορία», και αυτή η πρωτόγνωρη κατάσταση οδήγησε στην εμπλοκή του ΔΝΤ. Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος της Κομισιόν εκείνης της εποχής, Ντέκλαν Κοστέλο, δικαιολόγησε την επιλογή λέγοντας ότι η τεχνογνωσία του Ταμείου «ήταν αναγκαία εκείνη την περίοδο».
Βενιζέλος και Τσακαλώτος: Η αυτοκριτική που άργησε να έρθει
Ωστόσο, ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία του ντοκιμαντέρ είναι η δριμεία κριτική που ασκεί ο ίδιος ο Ευάγγελος Βενιζέλος για το πρώτο πρόγραμμα διάσωσης. «Το πρώτο μνημόνιο δεν ήταν σωστά σχεδιασμένο», παραδέχεται ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, προσθέτοντας ότι «οι εταίροι μας θα έπρεπε να είναι καλύτερα προετοιμασμένοι». Πρόκειται για μια παραδοχή-βόμβα, που έρχεται χρόνια μετά την υπογραφή των συμφωνιών και αναδεικνύει το βαθύ χάσμα μεταξύ των προσδοκιών και της πραγματικότητας. Παράλληλα, ο Βενιζέλος περιγράφει με σκληρή ειλικρίνεια τον κεντρικό διλημματικό άξονα εκείνης της εποχής: αν μπορούσε η Ελλάδα να χάσει το 25% του ΑΕΠ της για να σώσει το υπόλοιπο.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος αναγνωρίζει ότι «η κρίση έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο στην άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ», αφού δημιούργησε μια γενικευμένη αμφισβήτηση του παλαιού πολιτικού καθεστώτος. Τα σκληρά μέτρα λιτότητας, που ο ίδιος χαρακτηρίζει «πάρα πολύ σκληρά», τροφοδότησαν μια κοινωνική έκρηξη που κατέληξε στην εκλογική ανατροπή του Ιανουαρίου 2015. Εξίσου αποκαλυπτική είναι η δήλωσή του ότι ήταν «λάθος» το γεγονός ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ψήφισε τον υποψήφιο Πρόεδρο της Δημοκρατίας, γεγονός που πυροδότησε την πτώση της κυβέρνησης Σαμαρά–Βενιζέλου και οδήγησε στις πρόωρες εκλογές.
Το μυστικό ραντεβού στην Κουμουνδούρου και το τηλεφώνημα στον Ντράγκι
Ίσως η πιο εκρηκτική αποκάλυψη του ντοκιμαντέρ αφορά τις μυστικές επαφές που είχε οικοδομήσει ο ΣΥΡΙΖΑ με τη γερμανική Καγκελαρία πολύ πριν ανέβει στην εξουσία. Ο τότε Γερμανός Πρέσβης στην Αθήνα, Πίτερ Σόοφ, αποκαλύπτει ότι συναντήθηκε μυστικά και κατά μόνας με τον Αλέξη Τσίπρα στα γραφεία του ΣΥΡΙΖΑ στην Κουμουνδούρου, παίζοντας ουσιαστικά τον ρόλο του αγγελιοφόρου. Το μήνυμα που ήθελε να στείλει ο μετέπειτα πρωθυπουργός προς το Βερολίνο ήταν διαυγές: ότι «δεν υπήρχε κανένας λόγος ανησυχίας» και ότι μια πιθανή κυβέρνησή του «θα συνεργαζόταν». Ο Σόοφ περιγράφει έναν Τσίπρα σαφώς λιγότερο συγκρουσιακό από εκείνον που παρουσίαζε δημόσια — μια διπλή γλώσσα που αντικατοπτρίζει τις πιέσεις του εσωτερικού κόμματος και τις πραγματικότητες της διεθνούς πολιτικής.
Αποκαλυπτική είναι επίσης για πρώτη φορά η επιβεβαίωση ενός τηλεφωνήματος του Αλέξη Τσίπρα προς τον διοικητή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι. Το τηλεφώνημα έγινε αμέσως μετά το ναυάγιο της συνάντησης του Γιάνη Βαρουφάκη με τον πρόεδρο του Eurogroup, Γερούν Ντάισελμπλουμ — μιας συνάντησης που κατέληξε σε πλήρη αδιέξοδο. Ο Τσίπρας, κατά τις πληροφορίες του ντοκιμαντέρ, έσπευσε να δώσει προσωπικά διαβεβαιώσεις στον κεντρικό τραπεζίτη ότι οι διαπραγματεύσεις θα συνεχίζονταν σε ορθολογικές βάσεις. Η κίνηση αυτή, που έγινε κατόπιν παρότρυνσης του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, ισοδυναμούσε de facto με «άδειασμα» του Βαρουφάκη — ενός υπουργού που ο πρωθυπουργός του έδινε δημόσια πλήρη στήριξη, ενώ στα παρασκήνια αποστασιοποιούνταν από τις πρακτικές του.
Το «Στο Χιλιοστό» αναδεικνύεται σε ένα ντοκιμαντέρ που, πέρα από την ιστορική αξία του, θέτει καίρια ερωτήματα για τον τρόπο άσκησης της εξουσίας και τα παρασκήνια των μεγάλων διεθνών διαπραγματεύσεων. Η απόσταση ανάμεσα στα δημόσια λεγόμενα και στις μυστικές επαφές αποτελεί το κεντρικό νήμα μιας αφήγησης που, χρόνια μετά, εξακολουθεί να συναρπάζει και να προβληματίζει.
