Η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης για τη διαχείριση της ενεργειακής κρίσης, καθώς αναδεικνύεται ως η μοναδική χώρα που έχει εφαρμόσει πραγματικά στοχευμένα μέτρα στήριξης για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Αυτή η εκτίμηση δεν προέρχεται από εγχώρια πολιτικά χείλη, αλλά από κορυφαίο αναλυτή του διεθνούς οίκου αξιολόγησης Fitch, ο οποίος μίλησε σε ειδικό διαδικτυακό σεμινάριο την Πέμπτη, 7 Μαΐου 2026. Η ανάλυση επικεντρώθηκε στις πολιτικές που εφαρμόζουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για να προστατεύσουν τους πολίτες τους από τις εκτοξευμένες τιμές ενέργειας, σε μια περίοδο που η γεωπολιτική αβεβαιότητα πιέζει ασφυκτικά τις αγορές. Το συμπέρασμα ήταν αποκαλυπτικό: ενώ οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κινούνται με επιφυλακτικότητα, η Ελλάδα ξεχωρίζει για την αποτελεσματικότητα και τη στόχευση της πολιτικής της.
Η ενεργειακή κρίση αποτελεί άμεση συνέπεια της γεωπολιτικής αστάθειας που έχει πυροδοτήσει ο πόλεμος στο Ιράν. Από τότε που ξεκίνησαν οι εχθροπραξίες, οι τιμές της ενέργειας έχουν εκτιναχθεί, πλήττοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ήπειρο. Ωστόσο, ο αναλυτής του Fitch επισημαίνει ότι η αντίδραση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων αυτή τη φορά είναι σαφώς πιο συγκρατημένη σε σχέση με εκείνη του 2022, όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχε πυροδοτήσει μαζικές δαπάνες για την ανακούφιση των πολιτών. Τα κεφάλαια που έχουν διατεθεί μέχρι σήμερα είναι πολύ μικρότερα, αντικατοπτρίζοντας τη δημοσιονομική κούραση των κυβερνήσεων αλλά και τα στενά περιθώρια ελιγμών που διαθέτουν πλέον.
Οριζόντια μέτρα έναντι στοχευμένης υποστήριξης
Το κεντρικό επιχείρημα των αναλυτών εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις επιλέγουν να κατανείμουν τους περιορισμένους πόρους τους. Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών έχει στραφεί σε οριζόντια μέτρα — δηλαδή πολιτικές που εφαρμόζονται αδιακρίτως σε όλο τον πληθυσμό — με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις μειώσεις φόρων στα καύσιμα. Παράλληλα, οικονομολόγοι και αναλυτές επικρίνουν αυτή την προσέγγιση, τονίζοντας ότι τα στενά δημοσιονομικά περιθώρια επιβάλλουν μεγαλύτερη ακρίβεια στη στόχευση, ώστε τα διαθέσιμα κονδύλια να φτάνουν σε εκείνους που πραγματικά τα έχουν ανάγκη. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα αναδεικνύεται ως η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα, καθώς έχει επιλέξει μέτρα στήριξης κατά προτεραιότητα για τα ευάλωτα νοικοκυριά, αφήνοντας κατά μέρος τις γενικευμένες παροχές που ωφελούν αδιακρίτως πλούσιους και φτωχούς.
Ο Φεντερίκο Μπαρίγκα-Σαλαζάρ, επικεφαλής των αξιολογήσεων του Fitch για τη δυτική Ευρώπη, παρουσίασε αριθμητικά στοιχεία που αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος της διαφοράς μεταξύ των κρατών. Τα μέτρα στήριξης κυμαίνονται από 0,3% του ΑΕΠ στην Ισπανία — που αποτελεί το ανώτατο άκρο της κλίμακας — έως λιγότερο από 0,01% του ΑΕΠ σε χώρες όπως η Γαλλία και η Βρετανία. Ο ίδιος χαρακτήρισε αυτά τα ποσοστά ως «πολύ μικρά», υποδηλώνοντας ότι η αντίδραση δεν είναι ανάλογη με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα. Η απόσταση μεταξύ του τι δαπανάται σήμερα και του τι μπορεί τελικά να χρειαστεί αύριο είναι ουσιαστική, και ακριβώς αυτό ανησυχεί τους αναλυτές.
Κίνδυνοι για τα δημόσια οικονομικά της Ευρώπης
Ο Μπαρίγκα-Σαλαζάρ δεν περιορίστηκε στη διαπίστωση της τρέχουσας κατάστασης, αλλά προχώρησε και σε προειδοποιητικές εκτιμήσεις για το άμεσο μέλλον. Εάν οι ανησυχίες για την πορεία της ενεργειακής αγοράς επαληθευτούν, ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με την αναγκαιότητα να ενισχύσουν σημαντικά τα πακέτα στήριξής τους. Αυτή η εξέλιξη, τόνισε, «θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις, μεσοπρόθεσμα, στα δημόσια οικονομικά» των χωρών που θα αναγκαστούν να κινηθούν προς αυτή την κατεύθυνση. Σε αυτό το πλαίσιο, οι κυβερνήσεις που έχουν ήδη υιοθετήσει στοχευμένες πολιτικές βρίσκονται σε πλεονεκτικότερη θέση για να διαχειριστούν μελλοντικές πιέσεις χωρίς να εκτεθούν σε δυσανάλογα δημοσιονομικά ρίσκα.
Η ευρύτερη εικόνα που αναδύεται από την ανάλυση του Fitch είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα οξύ δίλημμα: να προστατεύσει τους πολίτες της από την ενεργειακή ακρίβεια ή να διατηρήσει υπό έλεγχο τα δημόσια ελλείμματα. Η εμπειρία του 2022, όταν πολλές χώρες διέθεσαν τεράστια ποσά για την ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, άφησε βαθιά ίχνη στα δημόσια οικονομικά της ηπείρου. Ωστόσο, η αδράνεια ή η υπερβολική φειδώ δεν αποτελούν βιώσιμη λύση, ιδιαίτερα εάν οι τιμές ενέργειας συνεχίσουν την ανοδική τους πορεία και πιέζουν τα λαϊκά εισοδήματα. Η ελληνική περίπτωση, σύμφωνα με τον Fitch, αναδεικνύεται ως υπόδειγμα ισορροπίας: στοχευμένη δαπάνη για εκείνους που τη χρειάζονται περισσότερο, χωρίς σπατάλη πόρων σε γενικευμένες παροχές που ωφελούν αδιακρίτως όλα τα εισοδηματικά στρώματα.
