Υπάρχουν ζητήματα που ξεπερνούν τα όρια της τεχνοκρατικής συζήτησης και αγγίζουν τον πυρήνα του κοινωνικού συμβολαίου. Η πρόσβαση στη φαρμακευτική καινοτομία είναι ένα από αυτά. Δεν πρόκειται για ζήτημα προϋπολογισμών και δαπανών — ή τουλάχιστον δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως τέτοιο. Είναι, πάνω απ’ όλα, ζήτημα δικαιώματος: του δικαιώματος κάθε ασθενούς να έχει πρόσβαση στις καλύτερες διαθέσιμες θεραπείες, ανεξαρτήτως εισοδήματος ή γεωγραφικής θέσης.
Στην Ελλάδα, το ερώτημα αυτό τίθεται σήμερα με ιδιαίτερη οξύτητα. Το ελληνικό σύστημα υγείας, που επί χρόνια δοκιμάζεται από οικονομικές πιέσεις και διαρθρωτικές αδυναμίες, καλείται να απαντήσει σε μια θεμελιώδη αντίφαση: πώς μπορεί να εγγυηθεί ισότιμη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες, όταν οι πόροι παραμένουν περιορισμένοι και οι διαδικασίες αποζημίωσης χρονοβόρες; Η απάντηση δεν είναι απλή, αλλά η αναγκαιότητα εύρεσής της είναι αδήριτη.
Καινοτομία και βιωσιμότητα: δύο έννοιες αδιαχώριστες
Ένα από τα πιο διαδεδομένα λάθη στη δημόσια συζήτηση είναι η παρουσίαση της φαρμακευτικής καινοτομίας ως πολυτέλειας — κάτι που ένα σύστημα υγείας μπορεί να «αντέξει» μόνο σε περιόδους ευμάρειας. Αυτή η αντίληψη είναι όχι μόνο λανθασμένη, αλλά και επικίνδυνη. Διότι η πρόσβαση σε νέες θεραπείες δεν είναι πολυτέλεια — είναι η ίδια η ουσία ενός σύγχρονου συστήματος υγείας. Χωρίς αυτή, το σύστημα οδηγείται σε απαξίωση, ενώ οι ασθενείς αναγκάζονται να αναζητούν λύσεις αλλού, επιβαρύνοντας τελικά ακόμα περισσότερο τα δημόσια ταμεία.
Παράλληλα, η βιωσιμότητα του συστήματος υγείας δεν νοείται χωρίς την ενσωμάτωση καινοτόμων θεραπειών που μειώνουν τις νοσηλείες, ελαχιστοποιούν τις επιπλοκές και επιτρέπουν στους ασθενείς να επιστρέφουν ενεργά στην κοινωνική και οικονομική ζωή. Η οικονομική αξιολόγηση των φαρμάκων δεν μπορεί να σταματά στην τιμή αγοράς — πρέπει να λαμβάνει υπόψη και το συνολικό κόστος της νόσου, τις ημέρες εργασίας που χάνονται, τις δαπάνες νοσηλείας που αποφεύγονται. Μόνο τότε η εικόνα γίνεται πλήρης.
Η πρόκληση για την Ελλάδα σήμερα
Στο σημερινό ελληνικό περιβάλλον, η πρόκληση είναι διπλή. Αφενός, υπάρχει η ανάγκη ταχύτερης πρόσβασης των Ελλήνων ασθενών σε φάρμακα που ήδη κυκλοφορούν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αφετέρου, απαιτείται η δημιουργία ενός σταθερού, προβλέψιμου πλαισίου που να εμπνέει εμπιστοσύνη τόσο στους ασθενείς όσο και στις εταιρείες που επενδύουν στην έρευνα και ανάπτυξη. Ωστόσο, η πολυπλοκότητα των διαδικασιών αποζημίωσης και οι καθυστερήσεις που τις συνοδεύουν αποτελούν εδώ και χρόνια τροχοπέδη στην επίτευξη αυτών των στόχων.
Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η συζήτηση για τη φαρμακευτική πολιτική δεν αφορά αφηρημένες αρχές — αφορά ανθρώπους. Αφορά τον ασθενή με σπάνια νόσο που περιμένει έγκριση για μια θεραπεία που μπορεί να αλλάξει τη ζωή του. Αφορά τον χρόνιο ασθενή που χρειάζεται συνέχεια θεραπείας χωρίς γραφειοκρατικά κενά. Αφορά κάθε πολίτη που, σε κάποια στιγμή της ζωής του, θα χρειαστεί να στηριχτεί στο σύστημα υγείας της χώρας του.
Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να αναδειχθεί σε πρότυπο ισορροπίας ανάμεσα στη δημοσιονομική υπευθυνότητα και την εξασφάλιση πρόσβασης στη φαρμακευτική καινοτομία. Η επίτευξη αυτής της ισορροπίας απαιτεί τολμηρές αποφάσεις, ανοιχτό διάλογο μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων πλευρών και, πάνω απ’ όλα, μια ξεκάθαρη πολιτική βούληση να τεθεί ο ασθενής στο επίκεντρο κάθε απόφασης. Διότι στο τέλος, η ποιότητα ενός συστήματος υγείας κρίνεται από το πώς φροντίζει τους πιο ευάλωτους πολίτες του.
