Σε εξαιρετικά εύθραυστη ισορροπία βρίσκεται η κατάπαυση του πυρός ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, με τον Ντόναλντ Τραμπ να χρησιμοποιεί αποκαλυπτικές μεταφορές για να περιγράψει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι η εκεχειρία βρίσκεται σε «μηχανική υποστήριξη της αναπνοής», φέρνοντας ως παράδειγμα τον γιατρό που ενημερώνει την οικογένεια πως ο ασθενής έχει μόλις 1% πιθανότητες να ζήσει. Η ρητορική αυτή του αρχηγού του Λευκού Οίκου δεν είναι τυχαία· πρόκειται για στρατηγική κίνηση με στόχο τον εκφοβισμό της Τεχεράνης, ώστε να αποδεχθεί τους αμερικανικούς όρους για μόνιμη λύση. Μετά από περισσότερο από έναν μήνα ανακωχής, η διαδικασία αποκλιμάκωσης της έντασης έχει φτάσει σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, με τις δύο πλευρές να αλληλοκατηγορούνται για την αδιέξοδη κατάσταση που έχει διαμορφωθεί.
Διαβάστε επίσης: Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραμένει αναλλοίωτο
Ο Τραμπ δεν άφησε κανένα περιθώριο αμφιβολίας για τη γνώμη του σχετικά με την ιρανική στάση στις διαπραγματεύσεις. Μιλώντας απευθείας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, χαρακτήρισε την ιρανική αντιπρόταση στην τελευταία αμερικανική πρόταση «για τα σκουπίδια», εκφράζοντας την πλήρη αποδοκιμασία του για την πορεία των διαπραγματεύσεων. Σε τηλεφωνική συνέντευξη που παραχώρησε στο Fox News, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε επίσης την πρόθεσή του να επαναλάβει την επιχείρηση συνοδείας πλοίων που επιθυμούν να διαπλεύσουν τα Στενά του Ορμούζ. Το συγκεκριμένο πέρασμα έχει ουσιαστικά αποκλειστεί από το Ιράν από τότε που ξεκίνησε ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος κατά της χώρας, στις 28 Φεβρουαρίου. Η κίνηση αυτή εκτιμάται ότι θα εντείνει περαιτέρω τις ήδη τεταμένες σχέσεις μεταξύ των δύο δυνάμεων.
Σκληρή απάντηση από την Τεχεράνη
Η Τεχεράνη δεν έμεινε αμέτοχη απέναντι στις αμερικανικές δηλώσεις, απαντώντας με ξεκάθαρα μηνύματα αποτροπής. Ο Αλί Ακμπάρ Βελαγιατί, στενός σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, απηύθυνε ανοιχτή προειδοποίηση στον Αμερικανό πρόεδρο, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Κύριε Τραμπ, μην φανταστείτε ποτέ ότι εκμεταλλευόμενος τη σημερινή ηρεμία του Ιράν θα μπορέσετε να εισέλθετε θριαμβευτής στο Πεκίνο». Παράλληλα, ο σύμβουλος υπογράμμισε ότι το Ιράν «νίκησε στο πεδίο της μάχης», και επομένως δεν προτίθεται να παραιτηθεί από τη νίκη και στο επίπεδο της διπλωματίας. Η δήλωση αυτή αποτελεί σαφή ένδειξη της πολιτικής βούλησης της Τεχεράνης να μην υποχωρήσει υπό αμερικανική πίεση, ανεξαρτήτως των συνεπειών που ενδέχεται να ακολουθήσουν.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, έστειλε κι αυτός ισχυρό μήνυμα, τονίζοντας ότι οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις είναι πλήρως έτοιμες να «ανταποδώσουν» σε οποιαδήποτε επίθεση και να δώσουν «μάθημα» στον εκάστοτε επιτιθέμενο. Ο πρόεδρος του κοινοβουλίου προειδοποίησε μάλιστα ότι όποιος τολμήσει να επιτεθεί στο Ιράν «θα εκπλαγεί» από την απάντηση που θα λάβει. Ωστόσο, η πρακτική διάσταση παραμένει αβέβαιη, καθώς οι δύο πλευρές εξακολουθούν να διαπραγματεύονται μέσω τρίτων χωρίς ορατή πρόοδο. Οι κινήσεις αυτές από ιρανικής πλευράς συνδυάζουν τη διπλωματική ευελιξία με την αναλλοίωτη αποφασιστικότητα για αυτοάμυνα.
Αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις και εσωτερικές διχογνωμίες
Η διπλωματική διαδικασία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης διεξάγεται με τη μεσολάβηση του Πακιστάν, ωστόσο οι συνεχείς ανταλλαγές προτάσεων δεν έχουν αποφέρει κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα ως τώρα. Μετά από πάνω από έναν μήνα ανακωχής, η διαδικασία έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, με τις δύο πλευρές να αδυνατούν να βρουν κοινό έδαφος για μόνιμη επίλυση της σύγκρουσης. Κύκλοι με γνώση των επαφών στην Ουάσιγκτον αναφέρουν ότι ο Τραμπ εκφράζει μεγάλη δυσαρέσκεια για τη στάση της Τεχεράνης, ενώ στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης ενισχύεται η εκτίμηση ότι εξετάζεται πλέον σοβαρά το σενάριο επανεκκίνησης ευρείας κλίμακας στρατιωτικών επιχειρήσεων. Η ανησυχία αυτή συνδέεται τόσο με τα χρόνια προβλήματα ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ όσο και με τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις στο ιρανικό καθεστώς που, κατά την Ουάσιγκτον, δυσκολεύουν οποιαδήποτε πρόοδο στο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος.
Παράλληλα, στο εσωτερικό των ΗΠΑ διαμορφώνονται ευδιάκριτα διαφορετικές γραμμές ως προς τη διαχείριση της κρίσης. Μία πλευρά επιμένει στην αναζήτηση διπλωματικής διεξόδου και αναζητά τρόπους να επαναφέρει τις συνομιλίες σε παραγωγική τροχιά, ενώ άλλοι τάσσονται ανοιχτά υπέρ μιας σκληρότερης προσέγγισης που θα περιλαμβάνει νέες στρατιωτικές πιέσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η ρητορική του Τραμπ για «μηχανική αναπνοή» της εκεχειρίας διαβάζεται τόσο ως απειλή προς το Ιράν, όσο και ως εσωτερικό πολιτικό μήνυμα. Η κατάληξη της κρίσης παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη, με το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα και τη ναυτιλιακή ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο να παρακολουθούν με αγωνία κάθε νέα εξέλιξη.
