Το ισραηλινό κοινοβούλιο ενέκρινε τη Δευτέρα τη δημιουργία ειδικού στρατοδικείου για τη δίωξη εκατοντάδων μαχητών της Χαμάς που κατηγορούνται για εγκλήματα πολέμου κατά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023. Η Κνεσέτ ψήφισε το νομοσχέδιο με τίτλο «Νόμος δίωξης για τη Σφαγή της 7ης Οκτωβρίου» σε δεύτερη και τρίτη ανάγνωση, εξασφαλίζοντας εντυπωσιακή διακομματική στήριξη. Το νέο δικαστήριο θα έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει ακόμη και θανατική ποινή για τις βαρύτερες κατηγορίες. Πρόκειται για μία από τις πιο ιστορικές νομοθετικές κινήσεις του ισραηλινού κράτους από τη δίκη Άιχμαν το 1961.
Τι εγκρίθηκε στην Κνεσέτ
Το νομοσχέδιο πέρασε με 93 ψήφους υπέρ και καμία κατά, σε μια σπάνια διακομματική συμφωνία που ένωσε τον κυβερνητικό συνασπισμό του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου με μεγάλο μέρος της αντιπολίτευσης. Η πρωτοβουλία κατατέθηκε από κοινού από τον βουλευτή του κόμματος Θρησκευτικός Σιωνισμός, Σίμχα Ρότμαν, και τη βουλευτή του κόμματος Ισραέλ Μπεϊτένου, Γιούλια Μαλινόφσκι. Η νέα δικαστική δομή θα ενταχθεί στο στρατιωτικό δικαστικό σύστημα και θα αναλάβει την εκδίκαση υποθέσεων περίπου 300 έως 400 ενόπλων που συνελήφθησαν εντός ισραηλινού εδάφους κατά τη διάρκεια της επίθεσης. Το δικαστήριο θα εδρεύει στην Ιερουσαλήμ και αναμένεται να στελεχωθεί από 15 δικαστές, ανάμεσά τους πρόσωπα με τα προσόντα να υπηρετήσουν στο Ανώτατο Δικαστήριο, αλλά και διεθνείς νομικούς.
Οι κατηγορούμενοι ενώπιον του νέου δικαστηρίου θα αντιμετωπίζουν κατηγορίες για σειρά βαρύτατων αδικημάτων: γενοκτονία, παραβίαση της ισραηλινής κυριαρχίας, πρόκληση πολέμου, συνεργασία με εχθρική δύναμη σε περίοδο πολέμου και τρομοκρατικές πράξεις βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας του 2016. Για όσους καταδικαστούν ειδικά για γενοκτονία, το νομοσχέδιο προβλέπει ρητά τη δυνατότητα επιβολής θανατικής ποινής. Μεταξύ 5.000 και 6.000 ένοπλοι, κυρίως μέλη της Χαμάς αλλά και άλλων οργανώσεων, εισέβαλαν στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου από ξηρά, αέρα και θάλασσα. Οι επιθέσεις στοίχισαν τη ζωή σε περίπου 1.200 ανθρώπους, ενώ 251 άτομα απήχθησαν και μεταφέρθηκαν ως όμηροι στη Λωρίδα της Γάζας.
Σημαντική πρόβλεψη του νόμου αφορά το καθεστώς κράτησης των κατηγορουμένων: όσοι διώκονται ή καταδικάζονται για εγκλήματα της 7ης Οκτωβρίου δεν θα μπορούν να αποφυλακιστούν μέσω μελλοντικών συμφωνιών ανταλλαγής κρατουμένων. Πρόκειται για ρήτρα με ιδιαίτερη πρακτική σημασία, καθώς στο παρελθόν τέτοιες συμφωνίες έχουν οδηγήσει στην αποφυλάκιση καταδικασμένων για σοβαρά αδικήματα.
Αντιδράσεις και πλαίσιο
Ο υπουργός Δικαιοσύνης του Ισραήλ, Γιαρίβ Λεβίν, χαρακτήρισε την ψήφιση «μία από τις σημαντικότερες στιγμές της σημερινής Κνεσέτ», τονίζοντας ότι αποτελεί ιστορική πρωτοβουλία απονομής δικαιοσύνης για «τη χειρότερη σφαγή στην ιστορία του κράτους». Η βουλευτής Γιούλια Μαλινόφσκι χαρακτήρισε το εγχείρημα «σύγχρονη δίκη Άιχμαν», δηλώνοντας ότι «αυτές θα είναι οι δίκες των σύγχρονων Ναζί» και ότι θα μείνουν στην ιστορία. Η αναφορά στον Άντολφ Άιχμαν, κορυφαίο στέλεχος του ναζιστικού καθεστώτος και βασικό οργανωτή του Ολοκαυτώματος, είναι ιδιαίτερα φορτισμένη: ο Άιχμαν δικάστηκε στο Ισραήλ το 1961 και εκτελέστηκε το 1962, σε μία από τις μόλις δύο εκτελέσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στην ιστορία του ισραηλινού κράτους. Οι δίκες θα είναι δημόσιες, θα καταγράφονται σε ήχο και εικόνα, και βασικές ακροαματικές διαδικασίες θα μεταδίδονται μέσω ειδικής ιστοσελίδας.
Παρά τη συντριπτική κοινοβουλευτική στήριξη, η εφαρμογή του νέου δικαστικού μηχανισμού ενδέχεται να καθυστερήσει λόγω διαφωνιών μεταξύ των υπουργείων Άμυνας και Οικονομικών σχετικά με το κόστος λειτουργίας του. Το υπουργείο Άμυνας εκτιμά ότι το συνολικό κόστος θα φτάσει τα 5 δισεκατομμύρια σέκελ, ενώ το υπουργείο Οικονομικών υποστηρίζει ότι μπορεί να περιοριστεί περίπου στα 2 δισεκατομμύρια σέκελ. Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ενδέχεται να χρειαστούν αρκετοί μήνες μέχρι να συγκροτηθεί πλήρως το δικαστήριο και να ξεκινήσουν οι πρώτες δικαστικές διαδικασίες.
Τι ακολουθεί
Το ειδικό δικαστήριο, με έδρα την Ιερουσαλήμ, θα προεδρεύεται από εν ενεργεία ή συνταξιούχους δικαστές περιφερειακών δικαστηρίων. Στη σύνθεσή του θα συμμετέχουν και διεθνείς νομικοί, τους οποίους θα επιλέγει ο υπουργός Δικαιοσύνης σε συνεννόηση με το υπουργείο Εξωτερικών. Το επόμενο βήμα είναι η επίλυση των οικονομικών διαφωνιών μεταξύ των αρμόδιων υπουργείων, ώστε να προχωρήσει η πλήρης συγκρότηση και η έναρξη λειτουργίας του νέου δικαστικού οργάνου.
