Σημαντικό βήμα για την ενεργειακή ολοκλήρωση των Βαλκανίων έγινε στην Αθήνα, όπου πραγματοποιήθηκε συνάντηση υπουργών Ενέργειας από την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία, με τη συμμετοχή των αντίστοιχων διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς. Η συνάντηση σηματοδοτεί την προώθηση των σχεδίων για διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου σε ολόκληρη την περιοχή. Πρόκειται για μια κίνηση που αναβαθμίζει το δίκτυο υποδομών της ευρύτερης περιοχής και ενισχύει τον συντονισμό μεταξύ των γειτονικών κρατών.
Τι έγινε στη συνάντηση της Αθήνας
Η συνάντηση στην Αθήνα είχε ως στόχο να αποτελέσει το πρώτο βήμα προς τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου σε ολόκληρα τα Βαλκάνια, σε συνέχεια και συμπληρωματικά με τα έργα υποδομής που ήδη αναπτύσσονται μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών. Η εμπλοκή — και κυρίως η δέσμευση — των δύο νέων χωρών, της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας, αναβαθμίζει ουσιαστικά το περιφερειακό δίκτυο. Δημιουργείται έτσι μια ραχοκοκαλιά αγωγών και οδεύσεων μεταφοράς που ενισχύει τον συντονισμό γειτονικών κρατών, με απώτερο στόχο τη διασφάλιση της αδιάλειπτης ροής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην περιοχή. Σύμφωνα με πηγές του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η νέα αρχιτεκτονική διαφέρει ριζικά από το ισχύον μοντέλο, όπου παράλληλες ροές από νότο προς βορρά λειτουργούσαν χωρίς τη δυνατότητα δημιουργίας συνεργειών.
Συγκεκριμένα, η κατασκευή του διασυνδετήριου αγωγού Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και αναμένεται να ολοκληρωθεί και να τεθεί σε λειτουργία το 2027. Παράλληλα, εξετάζονται αντίστοιχα σχέδια για τη διασύνδεση μεταξύ Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας. Αυτή η σταδιακή επέκταση του δικτύου δείχνει ότι το εγχείρημα του Κάθετου Διαδρόμου προχωράει από τη φάση της εξαγγελίας στη φάση της υλοποίησης. Οι πηγές του υπουργείου επισήμαναν ότι «δημιουργείται ουσιαστικά ένα πυκνό δίκτυο διασυνδέσεων, με γειτονικά κράτη που συντονίζονται και λειτουργούν συμπληρωματικά».
Το μοντέλο αυτό της συμπληρωματικής λειτουργίας αντιπροσωπεύει αλλαγή παραδείγματος για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μέχρι σήμερα, οι χώρες της περιοχής λειτουργούσαν παράλληλα χωρίς τη δυνατότητα ανταλλαγής ενέργειας και συνεργασίας σε κρίσιμες στιγμές. Η ένταξη της Σερβίας — μιας χώρας που δεν είναι μέλος της ΕΕ — δείχνει ότι η ενεργειακή ολοκλήρωση ξεπερνά τα πολιτικά και διοικητικά σύνορα της ευρωπαϊκής ένωσης.
Αντιδράσεις και το πλαίσιο της συνεργασίας
Ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου μίλησε στο συνέδριο «Energy Transition Summit: East Med & Southeast Europe», που διοργάνωσαν οι Financial Times σε συνεργασία με την Καθημερινή, αναφερόμενος σε «αλλαγή κουλτούρας» μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών. Ο υπουργός τόνισε ότι ο Κάθετος Διάδρομος είναι «κάτι πολύ πέρα από μια οικονομική διάσταση» και έχει «μετασχηματιστικό αντίκτυπο» για ολόκληρη την περιοχή. Παράλληλα, χαρακτήρισε τις εξελίξεις ως «ιστορική αλλαγή παραδείγματος», υπογραμμίζοντας ότι οι χώρες αυτές μεγάλωσαν μέσα σε μια ιστορία που τις χώριζε. Η νέα πραγματικότητα της ενεργειακής συνεργασίας έρχεται να αντιστρέψει αυτή τη δυναμική.
Ο Παπασταύρου ήταν ιδιαίτερα εμφατικός στο σημείο αυτό: «Μεγαλώσαμε μέσα σε μια ιστορία που μας χώρισε. Μια ιστορία πολέμων και, κάποιες φορές, μια ιστορία διαίρεσης μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Και τώρα όλοι οι υπουργοί αυτών των χωρών τονίζουν πόσο αναπόσπαστα συνδεδεμένοι είμαστε». Η δήλωση αυτή αποδίδει στον Κάθετο Διάδρομο διάσταση πολιτικής και ιστορικής σημασίας, πέρα από τα αμιγώς ενεργειακά του χαρακτηριστικά. Πρόκειται για μια ανάγνωση που μετατρέπει ένα τεχνικό έργο υποδομής σε σύμβολο περιφερειακής συμφιλίωσης και συνεργασίας.
Ο υπουργός πρόσθεσε επίσης ότι «η ενέργεια έχει αυτή τη μοναδική διάσταση — μας φέρνει κοντά». Η φράση αυτή συνοψίζει τη φιλοσοφία πίσω από τη στρατηγική της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Με τον αγωγό Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας να κατασκευάζεται και τις συνομιλίες για τη Σερβία να προχωρούν, η χώρα εδραιώνει τον ρόλο της ως πύλη εισόδου του LNG από τη Μεσόγειο προς τα βόρεια Βαλκάνια.
Τι ακολουθεί
Η ολοκλήρωση του αγωγού Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας προβλέπεται για το 2027, ενώ τα αντίστοιχα σχέδια για τη διασύνδεση Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας βρίσκονται ακόμη σε φάση εξέτασης. Η συνάντηση στην Αθήνα θέτει τα θεμέλια για μια πιο στενή συνεργασία μεταξύ των τεσσάρων χωρών και των αντίστοιχων διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς. Στόχος παραμένει η δημιουργία ενός πυκνού δικτύου διασυνδέσεων που θα επιτρέπει την αδιάλειπτη ροή LNG από νότο προς βορρά, με δυνατότητες συνεργειών που σήμερα απουσιάζουν. Η πρωτοβουλία, σύμφωνα με τις πηγές, στοχεύει να μετατρέψει τα Βαλκάνια από ένα άθροισμα παράλληλων εθνικών δικτύων σε μια ενιαία, συντονισμένη ενεργειακή ζώνη.
