Μια ιστορική τομή για το ελληνικό δίκαιο συντελέστηκε από την Τρίτη 19 Μαΐου 2026, όταν το αναμορφωμένο κληρονομικό δίκαιο τέθηκε επίσημα σε ισχύ. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που άργησε να έρθει — καθώς το αντίστοιχο νομικό πλαίσιο παρέμενε αναλλοίωτο για οκτώ ολόκληρες δεκαετίες — αλλά που φιλοδοξεί να λύσει χρόνια προβλήματα που ταλάνιζαν τις ελληνικές οικογένειες, παρακωλύοντας ταυτόχρονα την οικονομία και την επιχειρηματική δραστηριότητα. Οι συντάκτες του νόμου επιχείρησαν να συμπεριλάβουν σε αυτόν το σύνολο των ζητημάτων που έχουν αναδυθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο από τις νέες μορφές οικογένειας όσο και από τη διαρκώς μεταβαλλόμενη επιχειρηματική και τουριστική πραγματικότητα της χώρας. Το αποτέλεσμα είναι ένας νόμος που, αν εφαρμοστεί σωστά, μπορεί να αποτελέσει πραγματική ανακούφιση για χιλιάδες οικογένειες που βρίσκονταν παγιδευμένες σε άλυτες κληρονομικές διαμάχες.
Ιδιόγραφες διαθήκες, ανήλικοι και ΑμεΑ: Οι μεγάλες αλλαγές
Ένα από τα πιο συζητημένα ζητήματα ήταν η τύχη των ιδιόγραφων διαθηκών, δηλαδή εκείνων που συντάσσει ιδιοχείρως ο διαθέτης χωρίς τη συμμετοχή συμβολαιογράφου. Ο νέος νόμος δεν τις καταργεί, αλλά εισάγει αυστηρότερους κανόνες εγκυρότητας. Συγκεκριμένα, όταν ο κληρονόμος είναι πρώτου βαθμού συγγενής — παιδί ή σύζυγος — η διαθήκη θεωρείται έγκυρη εφόσον έχει συνταχθεί εντός διετίας πριν από τον θάνατο. Αν έχει παρέλθει η διετία, απαιτείται γραφολογική εξέταση. Εφόσον δε η διαθήκη ορίζει ως κληρονόμο πρόσωπο εκτός στενού οικογενειακού κύκλου, ο γραφολογικός έλεγχος είναι υποχρεωτικός εξαρχής. Παράλληλα, απλοποιείται η διαδικασία για τις δημόσιες και μυστικές διαθήκες, καθώς για το άνοιγμά τους αρκούν πλέον ένας συμβολαιογράφος και δύο μάρτυρες, αντί για την πολυπρόσωπη και χρονοβόρα διαδικασία του παρελθόντος. Ωστόσο, οι σημαντικότερες ίσως καινοτομίες αφορούν δύο ευάλωτες ομάδες: για πρώτη φορά, ανήλικοι που έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος αποκτούν δικαίωμα σύνταξης διαθήκης, ενώ άτομα με σοβαρή αναπηρία λόγου μπορούν πλέον να αξιοποιούν υπολογιστή και ειδικό λογισμικό για τον σκοπό αυτό — μια ρύθμιση που αποκαθιστά μια οδυνηρή έλλειψη δεκαετιών.
Γηροκομεία, ποσοστά κληρονομιάς και το τέλος στρεβλώσεων του παρελθόντος
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η διάταξη που αφορά τις διαθήκες τροφίμων σε ιδρύματα, οίκους ευγηρίας, κλινικές και ειδικές δομές φιλοξενίας. Σύμφωνα με το νέο νόμο, δεν λαμβάνονται υπόψη οι διαθήκες με τις οποίες τρόφιμοι τέτοιων δομών ορίζουν ως κληρονόμους τη διοίκηση ή την ιδιοκτησία της εγκατάστασης — με ελάχιστες εξαιρέσεις. Η ρύθμιση αυτή έρχεται να θέσει φραγμό σε φαινόμενα εκμετάλλευσης ηλικιωμένων και ευάλωτων ατόμων, φαινόμενα που στο παρελθόν οδήγησαν ακόμη και σε ποινικές υποθέσεις — χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πολυσυζητημένη υπόθεση του γηροκομείου «Αγία Σκέπη» στα Χανιά. Σε αυτό το πλαίσιο αλλάζουν και τα ποσοστά κληρονομιάς εντός οικογένειας. Όταν υπάρχει ένα μόνο παιδί, ο χήρος ή η χήρα κληρονομεί πλέον το ένα τρίτο της περιουσίας, έναντι του ενός τετάρτου που ίσχυε ως τώρα. Σε οικογένειες με περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του συζύγου παραμένει στο ένα τέταρτο. Αν δεν υπάρχουν παιδιά, ο επιζών σύζυγος κληρονομεί πρώτος ολόκληρη την περιουσία, υπερτερώντας ακόμη και έναντι γονέων και άλλων συγγενών. Τα ίδια ακριβώς δικαιώματα αναγνωρίζονται και στον σύντροφο μέσω συμφώνου συμβίωσης, σε μια εποχή που οι νέες μορφές οικογένειας αποτελούν πλέον κοινωνική πραγματικότητα. Αξίζει να σημειωθεί ότι σύζυγος που βρισκόταν σε διάσταση με τον αποθανόντα για παρατεταμένο χρονικό διάστημα χάνει τα κληρονομικά του δικαιώματα, αποτρέποντας έτσι καταχρηστικές επικλήσεις του γάμου σε βάρος της πραγματικής οικογένειας. Συνολικά, το νέο κληρονομικό δίκαιο αντικατοπτρίζει μια Ελλάδα που προσπαθεί επιτέλους να εναρμονιστεί με τις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές πραγματικότητες, θεραπεύοντας χρόνιες αδικίες και ανοίγοντας έναν νέο κεφάλαιο στη διαχείριση της περιουσίας και της οικογενειακής κληρονομιάς.
