Η ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα παραμένει σε πλήρη εξέλιξη, ωστόσο έχει περάσει σε δεύτερο πλάνο μπροστά στις διεθνείς εξελίξεις γύρω από το Ιράν. Η προσοχή των διεθνών ΜΜΕ επικεντρώνεται πλέον στις συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή, αφήνοντας τον παλαιστινιακό θύλακο σε πολιτικό και ανθρωπιστικό αδιέξοδο. Παρά την εύθραυστη κατάπαυση του πυρός που ισχύει από τον Οκτώβριο του 2025, το 60% του εδάφους της Γάζας παραμένει υπό τον έλεγχο του ισραηλινού στρατού. Στο μεταξύ, κάτοικοι της περιοχής περιγράφουν μια πραγματικότητα εγκατάλειψης από τη διεθνή κοινότητα.
Το χρονικό της σύγκρουσης και η στροφή προς το Ιράν
Η αφετηρία της τραγωδίας εντοπίζεται στις 7 Οκτωβρίου 2023, όταν το παλαιστινιακό ισλαμιστικό κίνημα Χαμάς πραγματοποίησε άνευ προηγουμένου επίθεση στο νότιο τμήμα του ισραηλινού εδάφους, με απολογισμό περίπου 1.200 νεκρούς. Η επίθεση αυτή αποτέλεσε το έναυσμα για έναν καταστροφικό πόλεμο του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, ο οποίος έχει μέχρι σήμερα στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 73.000 ανθρώπους, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Υγείας της Χαμάς στον παλαιστινιακό θύλακο. Τα νούμερα αυτά, αν και προέρχονται από τη Χαμάς, χαρακτηρίζονται αξιόπιστα από τον ΟΗΕ. Μέσα από το παιχνίδι των περιφερειακών συμμαχιών, η σύγκρουση επεκτάθηκε άμεσα ή έμμεσα και σε άλλα μέτωπα, με εμπλοκή του Ισραήλ, του Ιράν, της Χεζμπολάχ στον Λίβανο και των Χούθι στην Υεμένη.
Παρότι το Ισραήλ κατάφερε να συνάψει μια εύθραυστη εκεχειρία στη Λωρίδα της Γάζας τον Οκτώβριο του 2025, η ηρεμία δεν κράτησε πολύ. Τέσσερις μήνες αργότερα, στις 28 Φεβρουαρίου, άνοιξε ένα εντελώς νέο μέτωπο, καθώς οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πραγματοποίησαν επίθεση εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Η κλιμάκωση αυτή απορρόφησε το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς διπλωματικής προσοχής, μέχρι που στα μέσα Ιουνίου υπογράφηκε το λεγόμενο «μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ» ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, το οποίο έβαλε τέλος στις εχθροπραξίες μεταξύ των δύο πλευρών. Η συμφωνία αυτή, ωστόσο, δεν περιλάμβανε καμία αναφορά στο μέλλον της Γάζας, αφήνοντας τον παλαιστινιακό θύλακο εκτός της νέας διπλωματικής ατζέντας.
Η φωνή των κατοίκων και το πολιτικό αδιέξοδο
Στην πόλη της Γάζας, ο Άχμεντ Τζαμάλι, Παλαιστίνιος 53 ετών που ζει σε καταυλισμό εκτοπισμένων, περιγράφει με πικρία την εγκατάλειψη που νιώθει ο λαός του. «Όλος ο κόσμος ξέχασε τη Γάζα και την τραγωδία της», δηλώνει στο Γαλλικό Πρακτορείο, προσθέτοντας ότι «το Ισραήλ κάνει ό,τι θέλει: σκοτώνει, καταστρέφει και κατέχει τη Γάζα και κανένας στον κόσμο δεν κουνάει το μικρό του δαχτυλάκι». Η μαρτυρία του αντικατοπτρίζει την αίσθηση που επικρατεί στον παλαιστινιακό θύλακο, όπου η ανθρωπιστική κρίση συνεχίζεται χωρίς ουσιαστική διεθνή παρέμβαση.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η απουσία της Γάζας από τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν δεν είναι τυχαία επιλογή, αλλά αντανακλά βαθύτερες γεωπολιτικές μετατοπίσεις. Ο Χιου Λόβατ, από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων, εκτιμά ότι η εξέλιξη «αντανακλά απώλεια της στρατηγικής αξίας της Χαμάς από τη σκοπιά του Ιράν». Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Εϊντό Χεχτ, Ισραηλινός ειδικός σε στρατιωτικές υποθέσεις, υποστηρίζει ότι «οι Ιρανοί δεν ενδιαφέρονται στ’ αλήθεια για τη Γάζα», σημειώνοντας ότι η Χαμάς ήταν σύμμαχος και όχι πιόνι της Τεχεράνης, η οποία δεν επιθυμούσε πόλεμο το φθινόπωρο του 2023. Μια δυτική διπλωματική πηγή που παρακολουθεί τον φάκελο της Γάζας εξηγεί ότι το ζήτημα λείπει από τη συμφωνία «όχι επειδή ο πόλεμος τέλειωσε, αλλά επειδή κανένας σήμερα δεν έχει αξιόπιστη πολιτική λύση για τη μεταπολεμική κατάσταση».
Το αδιέξοδο επιβεβαιώνεται και από τη στάση της ισραηλινής κυβέρνησης, η οποία απαιτεί τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς πριν συζητήσει οποιαδήποτε πολιτική εξέλιξη στον θύλακο. Το παλαιστινιακό κίνημα αρνείται να καταθέσει τα όπλα, ιδίως χωρίς εγγυήσεις για εναλλακτική παλαιστινιακή διακυβέρνηση. Παράλληλα, ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει απειλήσει ότι θα προχωρήσει σε βίαιο αφοπλισμό της Χαμάς, ενώ ισραηλινά μέσα ενημέρωσης έχουν αναφερθεί σε προετοιμασίες για πιθανή στρατιωτική επιχείρηση εναντίον του κινήματος μέσα στο καλοκαίρι.
Τι ακολουθεί
Παρά τις απειλές, ο Μάικλ Μιλστάιν, ειδικός σε ισραηλινές στρατιωτικές υποθέσεις, εκτιμά ότι το Ισραήλ διαθέτει περιορισμένες επιλογές. «Το Ισραήλ δεν έχει πολλούς μοχλούς, ούτε περιθώριο ελιγμών», σημειώνει, επισημαίνοντας ότι οι στρατιωτικές δυνατότητες της χώρας βρίσκονται στα όριά τους. Παράλληλα, οι ΗΠΑ, βασικός σύμμαχος του Ισραήλ, φαίνεται να επιδιώκουν να στραφούν σε άλλα ζητήματα μετά τη συμφωνία με το Ιράν, κάτι που ενδέχεται να περιορίσει περαιτέρω τα περιθώρια στρατιωτικής δράσης στη Γάζα. Σύμφωνα με την εκτίμηση του κ. Μιλστάιν, το Ισραήλ ενδέχεται τελικά να αναγκαστεί, υπό αμερικανική πίεση, να αναθεωρήσει τη στρατηγική του απέναντι στη Χαμάς, χωρίς όμως να έχει διαφανεί ακόμη ποια θα είναι η επόμενη κίνηση στο μέτωπο της Γάζας.
