Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών προχώρησε την Τετάρτη 20 Μαΐου στην οριστική άρση των κυρώσεων κατά της Φραντσέσκα Αλμπανέζε, ειδικής εισηγήτριας του ΟΗΕ για τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Η κίνηση αυτή έγινε κατόπιν δικαστικής εντολής, συμμορφούμενη η Ουάσιγκτον προς απόφαση ομοσπονδιακού δικαστή που έκρινε αντισυνταγματικές τις κυρώσεις. Η εξέλιξη σηματοδοτεί μια σημαντική νομική ήττα για τη διοίκηση Τραμπ, η οποία είχε στοχοποιήσει την Αλμπανέζε λόγω της έντονης κριτικής της προς το Ισραήλ.
Τι έγινε: Από τη μαύρη λίστα στην άρση κυρώσεων
Η υπόθεση ξεκίνησε όταν ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επέκτεινε στις 9 Ιουλίου τις αμερικανικές κυρώσεις στην ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ, κλείνοντας τους τραπεζικούς της λογαριασμούς. Η Αλμπανέζε καταχωρίστηκε σε διεθνή μαύρη λίστα και απαγορεύτηκε η χρήση πιστωτικών καρτών και η διεκπεραίωση οποιωνδήποτε τραπεζικών συναλλαγών. Η αιτιολογία που επικαλέστηκε ο Ρούμπιο ήταν ότι η Αλμπανέζε είχε εισηγηθεί στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) να προχωρήσει στην έκδοση εντάλματος σύλληψης σε βάρος του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Η 49χρονη Ιταλίδα νομικός είχε συντάξει επίσης έκθεση για την «Οικονομία της Γενοκτονίας», στην οποία κατηγορούσε το Ισραήλ, τις ΗΠΑ και διάφορες εταιρείες για «υποβοήθηση γενοκτονίας σε εξέλιξη». Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν δεν είχαν μόνο αμερικανική εμβέλεια — οποιαδήποτε τράπεζα παγκοσμίως άνοιγε λογαριασμό σε πρόσωπο υπό αμερικανικές κυρώσεις κινδύνευε να γίνει στόχος «δευτερογενών κυρώσεων» του υπουργείου Οικονομίας των ΗΠΑ. Η Αλμπανέζε είχε ζητήσει από την ιταλική Banca Etica να ανοίξει νέο λογαριασμό μετά το πάγωμα των χρημάτων της.
Ο σύζυγος της Αλμπανέζε και η κόρη της — η οποία είναι πολιτογραφημένη Αμερικανίδα — άσκησαν αγωγή κατά της κυβέρνησης Τραμπ τον Φεβρουάριο. Η νομική αυτή κίνηση αποδείχθηκε καθοριστική για την έκβαση της υπόθεσης, καθώς οδήγησε στη δικαστική εντολή που ανάγκασε την κυβέρνηση να υποχωρήσει.
Αντιδράσεις και πλαίσιο: Ελευθερία λόγου έναντι γεωπολιτικής
Ο ομοσπονδιακός δικαστής Ρίτσαρντ Λέον εξέδωσε στις 13 Μαΐου την απόφαση-σταθμό για την υπόθεση. Έκρινε ότι η διαμονή της Αλμπανέζε εκτός ΗΠΑ δεν υπονομεύει τα δικαιώματα που της παρέχει το Πρώτο Τροποποιητικό Σύνταγμα των ΗΠΑ, δηλαδή η ελευθερία του λόγου. Ο δικαστής διαπίστωσε παράλληλα ότι η κυβέρνηση Τραμπ προσπάθησε να περιορίσει την ελευθερία έκφρασής της λόγω της «ιδέας ή του μηνύματος που εξέφρασε». «Η προστασία της ελευθερίας της έκφρασης είναι πάντα προς το δημόσιο συμφέρον», ανέφερε χαρακτηριστικά στην ετυμηγορία του.
Το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων των ΗΠΑ (OFAC), αρμόδιο για την εφαρμογή των κυρώσεων, δήλωσε ότι δεν θα εφαρμόσει ούτε θα επιβάλει τα μέτρα κατά της Αλμπανέζε όσο η δικαστική απόφαση παραμένει σε ισχύ. Στη συνέχεια, λίγες μέρες αργότερα, η κυβέρνηση προχώρησε στην πλήρη αφαίρεση του ονόματός της από τον κατάλογο των υπό κυρώσεις προσώπων, δημοσιεύοντας σχετική ανακοίνωση στον ιστότοπο του υπουργείου Οικονομικών. Η ανακοίνωση ήταν λακωνική και δεν συνοδεύτηκε από κάποια περαιτέρω επίσημη δήλωση εκπροσώπων της κυβέρνησης.
Η Φραντσέσκα Αλμπανέζε κατέχει τη θέση της ειδικής εισηγήτριας του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ για την κατάσταση στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη και δεν έχει σταματήσει να επικρίνει τη μεταχείριση που επιφυλάσσει στους Παλαιστίνιους το Ισραήλ από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά της. Η υπόθεσή της έχει προκαλέσει ευρύτερη συζήτηση για τα όρια της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής όταν αυτή έρχεται σε σύγκρουση με θεμελιώδεις συνταγματικές αρχές.
Τι ακολουθεί
Η πλήρης άρση των κυρώσεων κατά της Αλμπανέζε επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα για τα νομικά όρια που έχει η εκτελεστική εξουσία στις ΗΠΑ όταν επιβάλλει κυρώσεις σε πρόσωπα βάσει των απόψεών τους. Ο δικαστής Ρίτσαρντ Λέον έθεσε σαφές προηγούμενο: οι κυρώσεις που στοχεύουν την ελεύθερη έκφραση κρίνονται αντισυνταγματικές, ανεξάρτητα από το αν το στοχοποιημένο πρόσωπο βρίσκεται εντός ή εκτός αμερικανικού εδάφους. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τη θέση όσων επιχειρηματολογούν υπέρ της ανεξαρτησίας των ειδικών εισηγητών των Ηνωμένων Εθνών και της προστασίας τους από κυρώσεις που απορρέουν από πολιτικές σκοπιμότητες.
