Οριστικό «λουκέτο» έβαλε το Ελεγκτικό Συνέδριο στη σύμβαση για την προμήθεια 25 αμφίβιων πυροσβεστικών αεροσκαφών τύπου Turboprop, συνολικής αξίας σχεδόν 155 εκατομμυρίων ευρώ, σε μία υπόθεση που αναδεικνύει τα όρια διαφάνειας στις δημόσιες συμβάσεις. Η ισπανική εταιρεία που αναδείχθηκε προσωρινή ανάδοχος του διαγωνισμού είχε συστηματικά αποκρύψει ένα κρίσιμο γεγονός: ο διευθύνων σύμβουλός της φέρεται καταδικασμένος από ισπανικό δικαστήριο για σωρεία βαρύτατων αδικημάτων, μεταξύ των οποίων δωροδοκία, σύσταση καρτέλ, υπεξαίρεση και παραποίηση επίσημων εγγράφων. Η υπόθεση αφορά προμήθεια η οποία θεωρείτο απολύτως αναγκαία για την πυροσβεστική θωράκιση των νησιωτικών συμπλεγμάτων της χώρας, και η ακύρωσή της εγείρει εύλογα ερωτήματα για το μέλλον της εναέριας πυρόσβεσης στην Ελλάδα. Το 7ο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου επικύρωσε την αρχική απόφαση αποκλεισμού, κλείνοντας οριστικά τον κύκλο αυτής της αμφιλεγόμενης διαγωνιστικής διαδικασίας.
Ο Διαγωνισμός για τα Αμφίβια Πυροσβεστικά Αεροσκάφη
Τον Νοέμβριο του 2023, ο αρμόδιος υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ενέκρινε τη διενέργεια διεθνούς ανοικτού ηλεκτρονικού διαγωνισμού για την απόκτηση 25 αμφίβιων μονοκινητήριων αεροσκαφών — συγκεκριμένα 19 μονοθέσιων και 6 διθέσιων. Βασικό κριτήριο ανάθεσης ορίστηκε η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά, με βάση τη βέλτιστη σχέση ποιότητας-τιμής. Πρόκειται για αεροσκάφη σχεδιασμένα αποκλειστικά για επιχειρήσεις κατάσβεσης σε νησιωτικά και παράκτια περιβάλλοντα, όπου η γεωγραφική ιδιαιτερότητα καθιστά τη διαθεσιμότητά τους κρίσιμη. Η ανάγκη για ενίσχυση του στόλου πυρόσβεσης είχε αναδειχθεί ως επείγουσα προτεραιότητα μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν τη χώρα τα προηγούμενα χρόνια.
Σύμφωνα με τους όρους του διαγωνισμού, ο ανάδοχος είχε υποχρέωση να παραδώσει τα αεροσκάφη σε πέντε χρόνια, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα παραδόσεων ανά έτος. Τον πρώτο χρόνο θα παραδίδονταν τα πρώτα πέντε αεροσκάφη — τρία διθέσια και δύο μονοθέσια —, ενώ τα επόμενα χρόνια ακολουθούσαν ισόποσες παρτίδες των έξι μονάδων, με το σύνολο να ολοκληρώνεται στο πέμπτο έτος. Η συνολική δαπάνη ανερχόταν στα 154.858.600 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ποσό το οποίο θα καλυπτόταν μέσω μικτής χρηματοδότησης. Συγκεκριμένα, η προμήθεια ήταν συγχρηματοδοτούμενη από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων μέσω δανείου από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα.
Ωστόσο, πίσω από την εξωτερικά τυπική διαγωνιστική διαδικασία, κρυβόταν ένα σοβαρό πρόβλημα ακεραιότητας. Η εταιρεία που αναδείχθηκε προσωρινή ανάδοχος φέρει την επωνυμία Air Tractor Europe — πρόσφατη μετονομασία της αντίστοιχης νομικής οντότητας —, με έδρα στη Βαλένθια της Ισπανίας. Η εν λόγω εταιρεία δραστηριοποιείται ως αποκλειστικός διανομέας των αεροσκαφών Air Tractor σε Ευρώπη, Βόρεια Αφρική και Μέση Ανατολή, κατέχοντας έτσι δεσπόζουσα θέση στη συγκεκριμένη αγορά. Η ισχυρή εμπορική παρουσία της ωστόσο δεν αρκούσε για να αντισταθμίσει τις νομικές εκκρεμότητες που συνόδευαν τη διοίκησή της.
Η Κρίση του Ελεγκτικού Συνεδρίου και ο Λόγος Αποκλεισμού
Το ΣΤ’ Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου ήταν το πρώτο που έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου, εκδίδοντας πράξη με την οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης. Το σκεπτικό ήταν σαφές: η υποψήφια ανάδοχος εταιρεία είχε αποκρύψει το γεγονός ότι ο διευθύνων σύμβουλός της είχε καταδικαστεί από δικαστήριο της Ισπανίας κατά συρροή για μια σειρά από σοβαρά αδικήματα. Σύμφωνα με τον νόμο 4412/2016 που διέπει τις δημόσιες συμβάσεις, η απόκρυψη τέτοιων πληροφοριών συνιστά αυτοτελή και αμετάκλητο λόγο αποκλεισμού από διαγωνισμό. Η εταιρεία άσκησε προσφυγή κατά της απόφασης, ζητώντας επανεξέταση από ανώτερο δικαστικό όργανο.
Παράλληλα, η υπόθεση ανέβηκε στο 7ο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το οποίο λειτουργεί ως Ανώτατο Δημοσιονομικό Δικαστήριο. Οι σύμβουλοι του Τμήματος ταυτίστηκαν πλήρως με τη θέση του Κλιμακίου, υπογραμμίζοντας ότι η Επιτροπή Διαγωνισμού δεν αξιολόγησε όπως όφειλε τα πραγματικά περιστατικά που στοιχειοθετούσαν τις παραβάσεις. Συγκεκριμένα, επισημάνθηκε ότι δεν ελήφθησαν υπόψη στοιχεία που αφορούσαν τη συνέργεια για τον καθορισμό τιμών σε δημόσιους διαγωνισμούς, τη δωροδοκία, τη στρεψοδικία, την υπεξαίρεση και την παραποίηση επίσημων εγγράφων που αποδόθηκαν στον πρώην διευθυντή της εταιρείας. Η κατηγορία για σύσταση καρτέλ είναι ιδιαίτερα ανησυχητική στο πλαίσιο διαγωνισμού που βασίζεται στον ελεύθερο ανταγωνισμό.
Σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αποτελεί ουσιαστικά μία επιβεβαίωση της λειτουργίας των θεσμικών μηχανισμών ελέγχου. Η χώρα καλείται πλέον να επιστρέψει στην αρχή, επαναπροκηρύσσοντας ή επανασχεδιάζοντας τη διαδικασία απόκτησης αυτών των κρίσιμων αεροσκαφών, ενόψει ενός ακόμη δύσκολου πυροσβεστικού καλοκαιριού. Η αδυναμία έγκαιρης απόκτησης 25 αμφίβιων αεροσκαφών για τα νησιά αποτελεί σοβαρό πλήγμα για την ετοιμότητα της χώρας, δεδομένου ότι η διαδικασία είχε ξεκινήσει από τον Νοέμβριο του 2023 με χρηματοδότηση ήδη εξασφαλισμένη από ευρωπαϊκούς πόρους. Το ερώτημα που μένει αναπάντητο είναι πώς μια εταιρεία με τέτοιο ιστορικό κατάφερε να φτάσει τόσο κοντά στην υπογραφή σύμβασης με το ελληνικό κράτος.
