Ο αυτοτραυματισμός εφήβων αναδεικνύεται σε σοβαρό κοινωνικό ζήτημα στην Ελλάδα, με νέα στατιστικά δεδομένα να αποκαλύπτουν ότι σχεδόν ένας στους έξι νέους έχει αυτοτραυματιστεί τουλάχιστον μία φορά. Η Δημοσκοπική Έρευνα MARC 2025 ρίχνει φως σε ένα φαινόμενο που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατο στις οικογένειες και στην κοινωνία. Για πρώτη φορά, το Υπουργείο Υγείας, σε συνεργασία με τη UNICEF και ακαδημαϊκά ιδρύματα, ξεκινά ολοκληρωμένη εθνική δράση για την ενημέρωση, εκπαίδευση και θεραπευτική αντιμετώπιση του φαινομένου μέσα από το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη δύναμή σου».
Τα ανησυχητικά στοιχεία της έρευνας MARC 2025
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Δημοσκοπικής Έρευνας MARC 2025, το 17,6% των νέων δηλώνει ότι έχει αυτοτραυματιστεί τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. Ο αριθμός αυτός δείχνει ότι δεν πρόκειται για ένα σπάνιο περιστατικό, αλλά για μια πραγματικότητα που αγγίζει πολλές οικογένειες, πολλά σχολεία και πολλές κοινότητες. Τα κορίτσια βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο σε σύγκριση με τα αγόρια, με ποσοστό 20,3% να δηλώνει αυτοτραυματισμό. Ανησυχητικό εύρημα είναι ότι το 55,5% των περιστατικών ξεκινά πριν από τα 16 έτη, γεγονός που αναδεικνύει την πρώιμη εφηβεία ως το πιο κρίσιμο σημείο παρέμβασης — όσο νωρίτερα αναγνωριστούν τα σημάδια, τόσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα ουσιαστικής υποστήριξης.
Ωστόσο, ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα αφορά τη σιωπή που περιβάλλει το φαινόμενο στο οικογενειακό περιβάλλον. Μόνο 1 στους 5 γονείς γνωρίζει ότι το παιδί του αυτοτραυματίζεται και έχει συζητήσει ανοικτά μαζί του για αυτό. Αυτό σημαίνει ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων, οι νέοι βιώνουν τη δυσκολία τους μόνοι ή τη μοιράζονται αποκλειστικά με φίλους τους. Πιο συγκεκριμένα, το 68,4% των νέων που έχουν αυτοτραυματιστεί επιλέγει να μιλήσει μόνο στο φιλικό του περιβάλλον, αποφεύγοντας γονείς ή επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Η απουσία ανοιχτής επικοινωνίας στην οικογένεια επιτείνει την απομόνωση και καθιστά δυσκολότερη κάθε παρέμβαση.
Τα δεδομένα της ίδιας έρευνας αποκαλύπτουν και το ψυχολογικό προφίλ των νέων που επιστρατεύουν τον αυτοτραυματισμό ως τρόπο διαχείρισης της έντονης ψυχικής δυσφορίας. Το 67,2% εμφανίζει αρνητική αυτοεικόνα, ενώ το 62,7% δυσκολεύεται να εκφράσει τα συναισθήματά του. Παράλληλα, το 72,2% δηλώνει ότι ο αυτοτραυματισμός επηρεάζει αρνητικά την αυτοεκτίμηση, τις διαπροσωπικές σχέσεις και τη συνολική καθημερινή λειτουργικότητα. Πίσω από κάθε περιστατικό κρύβεται ένα βαθύ συναισθηματικό δράμα, που συνδέεται με άγχος, θλίψη, θυμό, αίσθημα κενού ή δυσκολία να αντεπεξέλθει κανείς στα καθημερινά συναισθήματά του.
Η εθνική απάντηση: Τι είναι το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη δύναμή σου»
Ο αυτοτραυματισμός δεν είναι μια «υπερβολική» αντίδραση, ούτε μια συμπεριφορά που πρέπει να αντιμετωπίζεται με τιμωρία ή ντροπή. Πρόκειται για ένα σαφές σημάδι ψυχικής δυσφορίας — ένδειξη ότι ο νέος άνθρωπος χρειάζεται βοήθεια. Το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη δύναμή σου» φιλοδοξεί να αλλάξει αυτή τη στάση, προωθώντας έναν πιο ανοιχτό και ενημερωμένο τρόπο αντιμετώπισης του φαινομένου. Αποτελεί εθνική πρωτοβουλία του Υπουργείου Υγείας, σε συνεργασία με τη UNICEF και ακαδημαϊκά ιδρύματα, και εντάσσεται στην Εθνική Δράση Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας.
Πρόκειται για το πρώτο ολοκληρωμένο εθνικό πρόγραμμα στην Ελλάδα που αντιμετωπίζει τον αυτοτραυματισμό εφήβων και νέων με συστηματικό και πολυεπίπεδο τρόπο. Η χρηματοδότησή του προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του NextGenerationEU, στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0». Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση αντικατοπτρίζει τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίζεται το ζήτημα της ψυχικής υγείας των νέων τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα δεδομένα της έρευνας MARC 2025 κατέστησαν προφανές ότι η ανάγκη για ολοκληρωμένη εθνική παρέμβαση ήταν πλέον επιτακτική.
Ο αυτοτραυματισμός δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποσπασματικά — αυτό είναι το κεντρικό μήνυμα που αναδύεται από τα ευρήματα της έρευνας. Χρειάζεται συνεκτική δράση σε πολλά επίπεδα: ενημέρωση της κοινωνίας, εκπαίδευση εκπαιδευτικών και γονέων, έγκαιρη αναγνώριση των σημαδιών ψυχικής δυσφορίας και πρόσβαση σε εξειδικευμένη θεραπευτική υποστήριξη. Το γεγονός ότι μόνο 1 στους 5 γονείς γνωρίζει για τον αυτοτραυματισμό του παιδιού του καταδεικνύει πόσο επείγουσα είναι η ανάγκη ευαισθητοποίησης ολόκληρου του οικογενειακού και εκπαιδευτικού περιβάλλοντος. Η σιωπή, όταν σπάει έγκαιρα, ανοίγει τον δρόμο για ουσιαστική υποστήριξη.
Τι ακολουθεί: Οι στόχοι του προγράμματος
Το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη δύναμή σου» θέτει ως βασικούς στόχους την ενίσχυση της κατανόησης του φαινομένου του αυτοτραυματισμού εφήβων, την προώθηση της έγκαιρης αναγνώρισης των ψυχικών δυσκολιών σε νέους, καθώς και την παροχή εξειδικευμένης υποστήριξης. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα εθνικό πλαίσιο πρόληψης, ενημέρωσης, αναγνώρισης και θεραπευτικής αντιμετώπισης που θα καλύπτει όλο το φάσμα του φαινομένου. Η συνεργασία του Υπουργείου Υγείας με τη UNICEF και ακαδημαϊκά ιδρύματα εξασφαλίζει ότι οι παρεμβάσεις θα βασίζονται σε επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους και θα αξιοποιούν τη διεθνή εμπειρία. Το πρόγραμμα υλοποιείται με χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που εξασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη υλοποίησή του και τη δυνατότητα απήχησής του σε ολόκληρη τη χώρα.
