Ο παγκοσμίου φήμης Γάλλος οικονομολόγος Τομά Πικετί παρουσίασε ένα φιλόδοξο σχέδιο για τη σύγκλιση των εισοδημάτων όλων των χωρών του κόσμου έως το 2100, προτείνοντας ένα μέσο μηνιαίο εισόδημα 5.000 ευρώ ανά κάτοικο. Η πρόταση αυτή δημοσιεύτηκε σε συνέντευξή του στο περιοδικό «1 hebdo», με αφορμή την Έκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη που επίσης συνυπογράφει. Ο ίδιος ο Πικετί παραδέχεται την «ουτοπία» της πρότασής του, αλλά επιμένει ότι ο στόχος είναι εφικτός αν υπάρξει συντονισμένη παγκόσμια βούληση.
Τι προβλέπει η Έκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη
Η Έκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη συντάχθηκε από μια διεθνή συλλογικότητα ερευνητών, με τον Πικετί ανάμεσά τους, και εκκινεί από μια διαπίστωση: οι αποκλίσεις στο κατά κεφαλήν εισόδημα είναι τεράστιες σήμερα μεταξύ πλούσιων και φτωχών χωρών, σε όρους αγοραστικής δύναμης. Για να αντιστραφεί αυτή η τάση, η έκθεση προτείνει να κινηθεί ο κόσμος προς τη σύγκλιση των εισοδημάτων όλων των χωρών σε επίπεδο ίσο με εκείνο των πλούσιων χωρών σήμερα, δηλαδή στα 5.000 ευρώ μηνιαίως ανά κάτοικο. Πρόκειται για έναν ορίζοντα τριών γενεών που απαιτεί ριζικές αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης της παγκόσμιας οικονομίας. Ο Πικετί είναι διευθυντής σπουδών στην Ανώτατη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών (EHESS), καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο του Παρισιού και συνδιευθυντής του World Inequality Lab.
Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, ο Πικετί εξηγεί ότι απαιτούνται σχεδόν μηδενικοί ρυθμοί ετήσιας αύξησης του κατά κεφαλήν ΑΕΠ — από 0% έως 0,5% — στις πλουσιότερες περιοχές, δηλαδή στη Βόρεια Αμερική, την Ωκεανία και την Ευρώπη. Αντίθετα, οι φτωχότερες χώρες, όπως η Υποσαχάρια Αφρική και η Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, θα πρέπει να αναπτύσσονται με ετήσιους ρυθμούς της τάξης του 3% έως 4%. Αυτό σημαίνει ουσιαστικά μια εκ βάθρων αναδιανομή του παγκόσμιου πλούτου, με τις ανεπτυγμένες οικονομίες να επιβραδύνουν σκόπιμα την ανάπτυξή τους ώστε να δοθεί χώρος στις αναπτυσσόμενες.
Παράλληλα, η επίτευξη του σχεδίου προϋποθέτει πλήρη επανακαθορισμό της παραγωγής. Η απαγόρευση των υδρογονανθράκων και η αντικατάστασή τους με αιολική και ηλιακή ενέργεια αποτελούν κεντρικά στοιχεία της πρότασης. Οι μεγάλες επενδύσεις για τη μετάβαση αυτή θα χρηματοδοτούνταν από ένα νέο διεθνή θεσμό, το λεγόμενο «Ταμείο για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη», το οποίο θα είναι επιφορτισμένο με την είσπραξη και διανομή των σχετικών εσόδων.
Φόροι έως 90% και νέος διεθνής θεσμός
Το πιο τολμηρό κομμάτι της πρότασης αφορά το σύστημα χρηματοδότησης. Η Έκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη προβλέπει την επιβολή παγκόσμιων φόρων στην περιουσία με συντελεστή έως και 20%, αλλά και φόρων στα εισοδήματα των πλουσίων με συντελεστή έως και 90%. Αυτοί οι φόροι δεν θα αντικαταστήσουν τα εθνικά φορολογικά συστήματα, αλλά θα επιβάλλονται ξεχωριστά από αυτά, προσθέτοντας ένα νέο επίπεδο φορολόγησης σε παγκόσμια κλίμακα. Πρόκειται για μια ριζοσπαστική πρόταση που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της τρέχουσας διεθνούς φορολογικής συνεργασίας.
Ωστόσο, το σχέδιο δεν περιορίζεται μόνο στη φορολογία. Ο Πικετί προτείνει επίσης αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης της καθημερινής ζωής: η κατανάλωση άυλων αγαθών, όπως η υγεία και η εκπαίδευση, θα έχει προτεραιότητα έναντι των υλικών αγαθών. Παράλληλα, ο χρόνος εργασίας θα μειωθεί σημαντικά — μια αλλαγή που, κατά τον ίδιο, θα συμβάλει επίσης στον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη, μειώνοντας τη συνολική κατανάλωση πόρων. Ο Πικετί παραδέχεται ανοιχτά ότι η πρότασή του έχει χαρακτήρα «ουτοπίας», αλλά υποστηρίζει ότι οι μεγάλες ιστορικές αλλαγές ξεκίνησαν πάντα από ριζοσπαστικές ιδέες που κάποτε φαινόντουσαν αδύνατες.
Τι ακολουθεί με την Έκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη
Η Έκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη αναμένεται να δημοσιευθεί την Πέμπτη και εκτιμάται ότι θα προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους διεθνείς οικονομικούς και πολιτικούς κύκλους. Η συμμετοχή σε αυτήν μιας διεθνούς συλλογικότητας ερευνητών της δίνει επιστημονικό κύρος, πέρα από τις προσωπικές θέσεις του Πικετί. Το World Inequality Lab, του οποίου ο Πικετί είναι συνδιευθυντής, παρακολουθεί συστηματικά τις ανισότητες σε παγκόσμιο επίπεδο και τα δεδομένα του αποτελούν σημείο αναφοράς για οικονομολόγους και πολιτικούς ανά τον κόσμο. Η δημοσίευση της έκθεσης αναμένεται να αναζωπυρώσει τη συζήτηση για τη φορολόγηση των υπερπλούσιων, ένα θέμα που βρίσκεται ήδη στην ατζέντα της G20 και άλλων διεθνών φόρων.
