Ένα ισχυρό παγκόσμιο κίνημα διαμορφώνεται γύρω από τη χρήση των οθονών στα σχολεία. Γονείς, εκπαιδευτικοί και νομοθέτες σε δεκάδες χώρες ασκούν πίεση για τον περιορισμό των ψηφιακών συσκευών στις αίθουσες διδασκαλίας, εκφράζοντας αυξανόμενες ανησυχίες για τη συγκέντρωση, τη συμπεριφορά και τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα των μαθητών. Αυτό που ξεκίνησε ως απλή απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων έχει εξελιχθεί σε μια πολύ ευρύτερη προσπάθεια για τον καθορισμό σαφών ορίων και στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης μέσα στις τάξεις.
Διαβάστε επίσης: Η Λίμπι Ίνστοουν πέθανε αφού νοσοκομείο την έδιωξε τρεις φορές
Τι γίνεται στον κόσμο
Σύμφωνα με μια ανάλυση του ΟΗΕ, περισσότερες από 60 χώρες έχουν πλέον θεσπίσει κάποιας μορφής περιορισμούς στη χρήση κινητών τηλεφώνων στα σχολεία. Η τάση αυτή ενισχύθηκε περαιτέρω από μια έκθεση της UNESCO το 2023, η οποία ζήτησε τα κινητά να χρησιμοποιούνται στην τάξη αποκλειστικά για την υποστήριξη της μάθησης και όχι για άλλους σκοπούς. Ωστόσο, οι ειδικοί παραμένουν διχασμένοι ως προς τον πραγματικό αντίκτυπο αυτών των μέτρων στη μαθησιακή διαδικασία. Ο Ben Carter, καθηγητής στατιστικής στο King’s College του Λονδίνου, επισημαίνει ότι «κανείς δεν έχει την απάντηση» ως προς το αν οι απαγορεύσεις είναι ωφέλιμες ή επιβλαβείς, καθώς τα κινητά μπορούν τόσο να υποστηρίξουν τη μάθηση όταν χρησιμοποιούνται για εργασίες όπως τα μαθήματα στο σπίτι, όσο και να διαταράξουν τη συγκέντρωση μέσω συνεχών ειδοποιήσεων.
Στην Ευρώπη, οι προσεγγίσεις διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Η Γαλλία ήταν από τις πρώτες που κινήθηκε δυναμικά: απαγόρευσε τα κινητά τηλέφωνα στα δημοτικά και στα γυμνάσια ήδη από το 2018 και αργότερα επέκτεινε το μέτρο μέσω ενός πιλοτικού προγράμματος «ψηφιακού διαλείμματος». Οι Κάτω Χώρες απαγορεύουν τη μη εκπαιδευτική χρήση smartphone, smartwatch και tablet με περιορισμένες εξαιρέσεις, ενώ η Ιταλία έχει απαγορεύσει τα κινητά στις αίθουσες ακόμη και για εκπαιδευτικούς σκοπούς στις περισσότερες περιπτώσεις. Η Ουγγαρία εισήγαγε μια εθνική απαγόρευση το 2024, βήμα που συνόδευσαν έντονες αντιπαραθέσεις στη δημόσια σφαίρα.
Άλλες ευρωπαϊκές χώρες επέλεξαν πιο μετριοπαθείς ή αποκεντρωμένες λύσεις. Η Ισπανία αφήνει την πολιτική στις περιφερειακές αρχές, ενώ η Ιρλανδία αναπτύσσει ένα εθνικό σύστημα για την ασφαλή φύλαξη των κινητών τηλεφώνων εντός των σχολικών εγκαταστάσεων. Η Σουηδία περιορίζει τη χρήση σε εκπαιδευτικούς σκοπούς, ενισχύοντας παράλληλα τις γενικότερες οδηγίες για τον χρόνο χρήσης οθόνης από τα παιδιά. Η γαλλόφωνη περιοχή του Βελγίου έχει ανακοινώσει απαγόρευση της ψυχαγωγικής χρήσης από το σχολικό έτος 2025/26.
Η θέση της Ελλάδας και το ζήτημα της AI
Η Ελλάδα έχει υιοθετήσει μια ενδιάμεση προσέγγιση: απαιτεί από τους μαθητές να φυλάσσουν τα κινητά τους μέσα στις τσάντες τους καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής ημέρας. Το μέτρο αυτό αντικατοπτρίζει μια διεθνή τάση αναζήτησης ισορροπίας ανάμεσα στη χρήση της τεχνολογίας ως εκπαιδευτικού εργαλείου και στην προστασία των μαθητών από τους κινδύνους της υπερβολικής έκθεσης σε οθόνες. Παράλληλα, στις περισσότερες χώρες η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο τα κινητά: η ραγδαία εξάπλωση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στις τάξεις θέτει νέα ερωτήματα για τα όρια και τους κανόνες χρήσης τους από μαθητές και εκπαιδευτικούς. Η Λετονία βρίσκεται επίσης στη διαδικασία θέσπισης σχετικών ρυθμίσεων, ακολουθώντας το ευρύτερο ευρωπαϊκό ρεύμα.
Το κεντρικό δίλημμα που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικά συστήματα παγκοσμίως είναι πώς να διαχειριστούν τις οθόνες χωρίς να αποκλείσουν εντελώς τα οφέλη που μπορεί να προσφέρει η τεχνολογία στη μάθηση. Τα κινητά τηλέφωνα μπορούν να λειτουργήσουν ως πολύτιμα εργαλεία για εργασίες και ανατρέξεις, ωστόσο οι αδιάκοπες ειδοποιήσεις και η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν αποδεδειγμένη πηγή αποσυγκέντρωσης. Η απουσία σαφών επιστημονικών συμπερασμάτων, όπως τονίζει ο Ben Carter, καθιστά δύσκολη τη χάραξη ενιαίας πολιτικής και εξηγεί γιατί κάθε χώρα επιλέγει διαφορετική οδό.
Τι ακολουθεί
Η τάση για απαγόρευση οθονών στα σχολεία αναμένεται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια, καθώς η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης προσθέτει νέα πολυπλοκότητα στο τοπίο. Χώρες που δεν έχουν ακόμα νομοθετήσει βρίσκονται υπό αυξημένη πίεση από γονείς και εκπαιδευτικούς, ενώ εκείνες που ήδη εφαρμόζουν απαγορεύσεις καλούνται να αξιολογήσουν τα αποτελέσματά τους. Η UNESCO και άλλοι διεθνείς οργανισμοί συνεχίζουν να παρακολουθούν τις εξελίξεις, επιδιώκοντας να αποτυπώσουν σαφέστερα τη σχέση ανάμεσα στη χρήση οθονών και τη σχολική επίδοση. Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: πώς θα βρουν τα εκπαιδευτικά συστήματα τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στην τεχνολογία και τη μάθηση χωρίς περισπασμούς.
