Η αναμενόμενη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν βρίσκεται σε αναταραχή, με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να επιμένει ότι η υπογραφή θα γίνει την Κυριακή 14 Ιουνίου, ενώ η Τεχεράνη αρνείται κατηγορηματικά να επιβεβαιώσει το χρονοδιάγραμμα. Η υπογραφή ενός μνημονίου κατανόησης, που προβλέπει εξηντάμερη παράταση κατάπαυσης πυρός, επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και έναρξη διαπραγματεύσεων για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, αναμενόταν να γίνει ηλεκτρονικά με τη συμμετοχή μεσολαβητών από το Πακιστάν και το Κατάρ. Παρά τις αντικρουόμενες δηλώσεις, το Πακιστάν ανακοίνωσε ότι η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν θα υπογραφεί εντός 24 ωρών.
Διαβάστε επίσης: Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν: Υπογραφή αναμένεται εντός 24 ωρών
Τι προβλέπει η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν
Σύμφωνα με δημοσίευμα του αμερικανικού ιστότοπου Axios, οι ΗΠΑ και το Ιράν, με τη συμμετοχή μεσολαβητών από το Πακιστάν και το Κατάρ, αναμένονταν να πραγματοποιήσουν τηλεδιάσκεψη και να υπογράψουν ηλεκτρονικά το Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ. Αμερικανοί αξιωματούχοι και πηγές από τις χώρες που μεσολαβούν επιβεβαίωσαν ότι η ηλεκτρονική μορφή υπογραφής επιλέχθηκε κυρίως για λογιστικούς λόγους. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, που ηγείται της αμερικανικής διαπραγματευτικής ομάδας, δεν θα μπορούσε να επιστρέψει εγκαίρως στις ΗΠΑ, καθώς ο πρόεδρος Τραμπ αναχωρούσε τη Δευτέρα για τη σύνοδο κορυφής της G7 στη Γαλλία.
Το μνημόνιο προβλέπει τρία κύρια στοιχεία: παράταση της κατάπαυσης πυρός κατά 60 ημέρες, επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και έναρξη διαπραγματεύσεων για την αποσυναρμολόγηση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση, μετά την υπογραφή θα ξεκινήσει μια τεχνική μεταβατική περίοδος 60 ημερών για την εξειδίκευση όλων των τεχνικών λεπτομερειών και όρων. Συνομιλίες τεχνικού επιπέδου έχουν προγραμματιστεί για την επόμενη εβδομάδα αμέσως μετά την υπογραφή.
Ο Τραμπ ανακοίνωσε τα νέα μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Truth Social, εκτοξεύοντας βέλη κατά της συμφωνίας του πρώην προέδρου Μπαράκ Ομπάμα με το Ιράν, γνωστής ως JCPOA, χαρακτηρίζοντάς την «εύκολο δρόμο προς πυρηνικό όπλο». Αντίθετα, τόνισε ότι η δική του συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν αποτελεί «τείχος κατά των πυρηνικών όπλων». Ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκαθάρισε επίσης ότι σε αντίθεση με τις «εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια» που κατέβαλε η κυβέρνηση Ομπάμα στο Ιράν — συμπεριλαμβανομένων 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε μετρητά — στη δική του συμφωνία δεν θα γίνει καμία χρηματική ανταλλαγή.
Αντιδράσεις Τεχεράνης και το ζήτημα του ουρανίου
Η αντίδραση της Τεχεράνης ήρθε γρήγορα και ήταν κατηγορηματική. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Ισμαήλ Μπαγκέι, ανέφερε ότι η διαδικασία δεν αναμένεται να πραγματοποιηθεί την Κυριακή και ζήτησε να μη γίνονται προβλέψεις για την ημερομηνία υπογραφής. Παράλληλα, ο Μπαγκέι ξεκαθάρισε ότι η Τεχεράνη θα συνεχίσει κανονικά να εισπράττει τέλη για τις υπηρεσίες που παρέχει στα Στενά του Ορμούζ, ανεξαρτήτως εξελίξεων. Ωστόσο, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπογραφεί το μνημόνιο τις επόμενες ημέρες, χωρίς να προσδιορίσει χρονοδιάγραμμα.
Ακόμα πιο κατηγορηματικοί εμφανίστηκαν οι Φρουροί της Επανάστασης, οι οποίοι δήλωσαν ότι δεν γνωρίζουν να έχει προγραμματιστεί κάτι τέτοιο. Στην ανακοίνωσή τους έκαναν λόγο για «ασυνήθιστη επιμονή» του Τραμπ και υπαινίχθηκαν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να συνδέσει πολιτικά μια πιθανή συμφωνία με τα γενέθλιά του. Η Τεχεράνη έθεσε ως απαράβατους όρους την άμεση αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και τον οριστικό τερματισμό της παρουσίας ξένων στρατευμάτων στην περιοχή.
Κεντρικό ζήτημα στις διαπραγματεύσεις αποτελεί το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του Λευκού Οίκου, η Ουάσινγκτον σκοπεύει να αδρανοποιήσει και να καταστρέψει το υλικό που βρίσκεται θαμμένο σε υπόγειες οχυρώσεις κάτω από γρανιτένια βουνά, επιστρατεύοντας βομβαρδιστικά B-2. Ο Τραμπ ανέφερε στην ανάρτησή του ότι η «πυρηνική σκόνη» θα αφαιρεθεί και θα καταστραφεί «είτε στο Ιράν είτε στις Ηνωμένες Πολιτείες». Αν και εξέφρασε αισιοδοξία για γρήγορη και ομαλή διαδικασία, προειδοποίησε παράλληλα για την ύπαρξη «έσχατης εναλλακτικής λύσης» σε περίπτωση που η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν δεν εξελιχθεί όπως σχεδιάζεται.
Τι ακολουθεί
Παρά τις αντικρουόμενες δηλώσεις, το Πακιστάν ανακοίνωσε ότι η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν θα υπογραφεί ηλεκτρονικά εντός 24 ωρών, ενώ συνομιλίες τεχνικού επιπέδου έχουν ήδη προγραμματιστεί για την επόμενη εβδομάδα. Η υπογραφή θα ενεργοποιήσει αμέσως μια μεταβατική περίοδο 60 ημερών για την εξειδίκευση όλων των τεχνικών λεπτομερειών, με κυριότερο ζήτημα την αποσυναρμολόγηση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή τις εξελίξεις, καθώς το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ — κομβικού περάσματος για τις παγκόσμιες ενεργειακές μεταφορές — θα έχει άμεσες επιπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου και στη διεθνή ναυτιλία.
