Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, Σάββατο 4 Ιουλίου, τη μνήμη μιας ομάδας Ιερομαρτύρων και Μαρτύρων που θυσιάστηκαν για την πίστη τους στα χρόνια των μεγάλων διωγμών κατά των χριστιανών. Σύμφωνα με το εορτολόγιο, η σημερινή γιορτή δεν περιλαμβάνει κάποιο από τα ιδιαίτερα διαδεδομένα ονόματα, ωστόσο η Εκκλησία τιμά τους Ιερομάρτυρες Δονάτο, Θεόφιλο, Θεόδοτο και Θεόδωρο, καθώς και τις Μάρτυρες Κυπρίλλα, Αρόα, Λουκία και Απολλώνιο. Η γιορτή σήμερα 4 Ιουλίου αναδεικνύει, όπως κάθε χρόνο, τις ιστορίες αυτοθυσίας που συνοδεύουν το ορθόδοξο εορτολόγιο.
Ο Άγιος Δονάτος και το μαρτύριο στην Ετρουρία
Στο επίκεντρο της σημερινής μνήμης βρίσκεται ο Άγιος Δονάτος, ο οποίος σύμφωνα με τον Μ. Γαλανό ταυτίζεται με τον επίσκοπο του Arerro στην Ετρουρία. Οι γονείς του είχαν ήδη χάσει τη ζωή τους για τον Χριστό, γεγονός που σφράγισε την πορεία του μικρού Δονάτου από πολύ νωρίς. Μαζί με τον μοναχό Ιλαρίωνα, κατέφυγε σε μια πόλη όπου τελικά αναδείχθηκε ποιμενάρχης, αναλαμβάνοντας δηλαδή τα καθήκοντα του επισκόπου εκείνης της περιοχής.
Η ηρεμία αυτή δεν κράτησε για πολύ. Όταν ξέσπασε ο διωγμός που κίνησε ο αυτοκράτορας Ιουλιανός ο Παραβάτης, ο έπαρχος Κουαδρατιανός διέταξε τον Δονάτο και τον Ιλαρίωνα να θυσιάσουν στα είδωλα. Οι δύο άνδρες όχι μόνο αρνήθηκαν να υπακούσουν, αλλά διαμαρτυρήθηκαν δημόσια για την ειδωλολατρική πλάνη ενώπιον των αρχών, δείχνοντας σταθερότητα στην πίστη τους μέχρι το τέλος. Η αντίδρασή τους είχε τραγικές συνέπειες: ο Ιλαρίων χτυπήθηκε με ραβδιά μέχρι θανάτου, ενώ ο Δονάτος υποβλήθηκε σε σκληρά βασανιστήρια πριν τελικά αποκεφαλιστεί. Οι χριστιανοί της περιοχής παρέλαβαν αργότερα τα λείψανα των δύο μαρτύρων από τον τόπο της εκτέλεσης και τα έθαψαν με τιμές, διαφυλάσσοντας τη μνήμη τους μέχρι σήμερα.
Οι Αγίες Κυπρίλλα, Αρόα και Λουκία
Η δεύτερη μεγάλη ιστορία που τιμά σήμερα η Εκκλησία αφορά την Αγία Κυπρίλλα, η οποία καταγόταν από την Κυρήνη, την ίδια πατρίδα με τον Άγιο Θεόδωρο, επίσκοπο Κυρήνης. Η Κυπρίλλα παντρεύτηκε, όμως ο γάμος της κράτησε μόλις δύο χρόνια, καθώς ο σύζυγός της πέθανε νωρίς και εκείνη έμεινε μόνη. Έμεινε χήρα για 28 ολόκληρα χρόνια, μια μακρά περίοδο κατά την οποία υπέφερε από έντονους και επίμονους πονοκεφάλους. Αναζητώντας θεραπεία, στράφηκε στον Άγιο Θεόδωρο, ο οποίος εκείνη την περίοδο βρισκόταν φυλακισμένος λόγω της πίστης του στον Χριστό, και εκείνος τελικά τη θεράπευσε.
Από εκείνη τη στιγμή, η Κυπρίλλα παρέμεινε στο πλευρό του Αγίου Θεοδώρου μαζί με τη Λουκία και την Αρόα, υπηρετώντας τον μέχρι το μαρτυρικό του τέλος. Μετά τον θάνατο του Θεοδώρου, η Κυπρίλλα καταγγέλθηκε και η ίδια στον τοπικό ηγεμόνα για την πίστη της. Επειδή αρνήθηκε σταθερά να θυσιάσει στα είδωλα, οι διώκτες της την κρέμασαν σε ξύλο και της ξέσκισαν τις σάρκες, με αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή της εκεί. Η Λουκία και η Αρόα παρέλαβαν το τίμιο λείψανό της και το έθαψαν με τιμές, όμως λίγο αργότερα ο ηγεμόνας Διγνιανός θανάτωσε και τις δύο γυναίκες, ολοκληρώνοντας έτσι έναν ακόμη κύκλο μαρτυρίου.
Ένα εορτολόγιο γεμάτο ιστορίες αυτοθυσίας
Οι δύο ιστορίες που τιμά σήμερα η Ορθόδοξη Εκκλησία, του Αγίου Δονάτου με τον Ιλαρίωνα και της Κυπρίλλας με τη Λουκία και την Αρόα, συνδέονται μεταξύ τους μέσα από το κοινό στοιχείο της αντίστασης απέναντι στους διωγμούς των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Και στις δύο περιπτώσεις, οι πιστοί αρνήθηκαν να απαρνηθούν τη θρησκεία τους παρά τις απειλές και τα βασανιστήρια που υπέστησαν από τις τοπικές αρχές. Η γιορτή σήμερα 4 Ιουλίου παραμένει έτσι μια ευκαιρία για την Εκκλησία να θυμίσει στους πιστούς τις θυσίες που οδήγησαν στη διαμόρφωση της χριστιανικής παράδοσης. Παρότι κανένα από τα δύο ονόματα δεν είναι σήμερα ιδιαίτερα διαδεδομένο στην Ελλάδα, οι ιστορίες αυτές συνεχίζουν να αποτελούν μέρος του εορτολογίου που συνοδεύει κάθε ημέρα του χρόνου.
