Η 36η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ ξεκίνησε σήμερα, Τρίτη 7 Ιουλίου, στην Άγκυρα, με τη συμμετοχή δεκάδων ηγετών και υψηλόβαθμων αξιωματούχων της Συμμαχίας. Η σύνοδος ΝΑΤΟ διεξάγεται υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας, με 500.000 αστυνομικούς και χωροφύλακες επί ποδός, στον απόηχο διαδηλώσεων που οδήγησαν στη σύλληψη τουλάχιστον 100 ατόμων. Στο επίκεντρο των εργασιών βρίσκονται η αύξηση των αμυντικών δαπανών, η στήριξη της Ουκρανίας και το ζήτημα της πιθανής επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35. Η σύνοδος διαρκεί δύο ημέρες, σήμερα και αύριο Τετάρτη, με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος.
Το πρόγραμμα της ημέρας και οι εξοπλιστικές συμφωνίες
Ο Τραμπ αναχώρησε για την Άγκυρα και αναμένεται να φτάσει στην τουρκική πρωτεύουσα στις 14:15. Στις 15:00 θα συμμετάσχει στην επίσημη τελετή υποδοχής στο Λευκό Παλάτι, ενώ στις 15:15 έχει προγραμματιστεί διμερής συνάντηση με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Το βράδυ, στις 19:05, ο Αμερικανός πρόεδρος θα παραστεί στο δείπνο που παραθέτει προς τιμήν των ηγετών του ΝΑΤΟ ο Ερντογάν με τη σύζυγό του. Στο δείπνο αναμένεται να παραστούν επίσης ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθώς και οι πρόεδροι της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι και της Νότιας Κορέας Λι Γιε Μιουνγκ.
Πριν καν ξεκινήσουν οι εργασίες της συνόδου, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σχεδιάζουν να ανακοινώσουν σε ειδικό φόρουμ για την αμυντική βιομηχανία εξοπλιστικές συμφωνίες αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, απαντώντας έτσι στις πιέσεις Τραμπ για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε συνεχάρη τις ευρωπαϊκές χώρες-μέλη και τον Καναδά που επενδύουν ήδη περίπου το 4% του ΑΕΠ στην άμυνα, γνωστοποιώντας ότι οι πρόσθετες αμυντικές επενδύσεις για την περίοδο 2025-2026 ανέρχονται συνολικά σε 258 δισεκατομμύρια δολάρια. Σύμφωνα με τον Ρούτε, τα ευρωπαϊκά μέλη και ο Καναδάς δαπάνησαν το 2025 κατά 90 δισ. δολάρια περισσότερα σε σχέση με το 2024, φτάνοντας συνολικά τα 570 δισ. δολάρια — αύξηση περίπου 20% μέσα σε έναν χρόνο, στο πλαίσιο του στόχου του 5% του ΑΕΠ έως το 2035 που συμφωνήθηκε πέρυσι.
Το ζήτημα των F-35 και η αντίδραση του Ισραήλ
Το μεγαλύτερο ερώτημα της συνόδου αφορά το αν ο Τραμπ θα προχωρήσει τελικά στην αποκατάσταση της πρόσβασης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35. Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, που επικαλείται τέσσερις ανώτερους αξιωματούχους της αμερικανικής κυβέρνησης, ο Τραμπ αναμένεται να πει στον Ερντογάν ότι είναι έτοιμος να επαναφέρει τη χώρα στο πρόγραμμα, μια κίνηση που ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει «δώρο» που θα κάνει τον Τούρκο πρόεδρο «πολύ χαρούμενο». Η ενδεχόμενη αλλαγή θα ανέτρεπε απαγόρευση που ο ίδιος ο Τραμπ είχε επιβάλει πριν από επτά χρόνια, το 2019, όταν η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα επειδή είχε αγοράσει τα ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα S-400. Νόμος που ψήφισε το Κογκρέσο το 2020 εξακολουθεί να απαγορεύει την πώληση F-35 στην Τουρκία, εκτός αν διαπιστωθεί ότι η Άγκυρα δεν κατέχει πλέον τα ρωσικά συστήματα — για τον λόγο αυτό εξετάζεται το ενδεχόμενο τα S-400, πολλά από τα οποία παραμένουν στα εμπορευματοκιβώτιά τους, να παραδοθούν σε τρίτη χώρα, αν και ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει ακόμη καθοριστεί.
Στο ζήτημα παρενέβη δημόσια ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος κάλεσε τον Τραμπ να μην εγκρίνει την παραχώρηση των F-35 στην Τουρκία. Σε δηλώσεις του στο Fox News, ο Νετανιάχου υποστήριξε ότι δεν θα έπρεπε να δοθούν στην Τουρκία ούτε τα μαχητικά ούτε οι κινητήρες τους, καθώς κάτι τέτοιο θα διατάρασσε την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, η οποία σήμερα διασφαλίζεται από την ισραηλινή αεροπορική υπεροχή. Η παρέμβαση αυτή ανέδειξε πως το ζήτημα των F-35 έχει πλέον ξεπεράσει τα στενά όρια των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, αποκτώντας ευρύτερες γεωπολιτικές προεκτάσεις που αφορούν άμεσα και την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Η θέση της Ελλάδας στη σύνοδο ΝΑΤΟ
Απέναντι στη συζήτηση για τα τουρκικά F-35, η Ελλάδα επέλεξε να προβάλει στη σύνοδο ΝΑΤΟ τη δική της αξιοπιστία ως συμμάχου. Η ελληνική πλευρά υπενθυμίζει ότι βρίσκεται ήδη ανάμεσα στις ελάχιστες χώρες της Συμμαχίας που έχουν πετύχει τους νέους στόχους αμυντικών δαπανών, ενώ παράλληλα υλοποιεί ένα ευρύ σχέδιο εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων και έχει ήδη διασφαλίσει τη δική της ένταξη στο πρόγραμμα των F-35. Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στην Τουρκία μετά την αγορά των S-400 παραμένουν σε ισχύ, ενώ στο Κογκρέσο εξακολουθεί να υπάρχει ισχυρό διακομματικό μέτωπο αντίθετο σε οποιαδήποτε αλλαγή του υφιστάμενου πλαισίου.
Σύμφωνα με πληροφορίες από το Μέγαρο Μαξίμου, δεν έχει προγραμματιστεί συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ερντογάν ή άλλον ηγέτη στο περιθώριο της συνόδου, χωρίς ωστόσο να αποκλείονται αυθόρμητες διμερείς επαφές. Τις προηγούμενες ημέρες είχαν πραγματοποιηθεί διπλωματικές επαφές ενόψει της ατζέντας, καθώς και τηλεφωνική επικοινωνία συντονισμού του Έλληνα πρωθυπουργού με άλλους ηγέτες, όπως ο Καναδός ομόλογός του Μαρκ Κάρνεϊ, κίνηση που επιβεβαιώνει τη συστηματική προετοιμασία της ελληνικής διπλωματίας.
Οι εντάσεις γύρω από τη Συμμαχία και η Ουκρανία
Η σύνοδος διεξάγεται σε κλίμα έντασης, καθώς ο Τραμπ κατηγορεί εδώ και καιρό τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι βασίζονται υπερβολικά στις ΗΠΑ μέσω του ΝΑΤΟ. Ο πόλεμος στο Ιράν ενίσχυσε την κριτική του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος έχει υπονοήσει ότι θα μπορούσε να αγνοήσει το σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας ή ακόμη και να αποχωρήσει από τη Συμμαχία, κατηγορώντας τους Ευρωπαίους ότι δεν βοήθησαν αρκετά τις ΗΠΑ στη σύγκρουση με το Ιράν. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι απαντούν ότι τήρησαν τις δεσμεύσεις τους επιτρέποντας τη χρήση εναέριου χώρου και βάσεων, παρότι δεν είχαν συμμετάσχει στη λήψη της απόφασης. Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν ανακοινώσει απόσυρση στρατευμάτων από την Ευρώπη και έχουν ξεκινήσει εξάμηνη αναθεώρηση της στρατιωτικής τους παρουσίας στην ήπειρο. «Εάν ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τις Ηνωμένες Πολιτείες από το ΝΑΤΟ, θα επρόκειτο για έναν γεωπολιτικό σεισμό που θα αποδομούσε τη Συμμαχία», δήλωσε ο καθηγητής Διεθνών Υποθέσεων στο Πανεπιστήμιο Georgetown, Τσαρλς Κάπλαν.
Στο περιθώριο της συνόδου αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και η συνάντηση του Τραμπ με τον Ζελένσκι, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι μια λύση για τον πόλεμο στην Ουκρανία είναι «πιο κοντά απ’ όσο νομίζει ο κόσμος» και ότι θα συζητήσει το θέμα στις συνομιλίες της εβδομάδας στην Άγκυρα. Η δήλωση αυτή έρχεται στη σκιά κλιμακούμενων ρωσικών επιθέσεων το τελευταίο 24ωρο, γεγονός που προσθέτει επιπλέον βάρος στις συνομιλίες των ηγετών του ΝΑΤΟ.
