Ο Κανονισμός Τεχνητής Νοημοσύνης, γνωστός διεθνώς ως AI Act, βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για τον τρόπο που η νέα τεχνολογία θα χρησιμοποιείται στην Ελλάδα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη μπει στην καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών, από τις μεταφράσεις κειμένων και τις αναζητήσεις πληροφοριών μέχρι τα chatbots και την οργάνωση ταξιδιών. Πέρα όμως από τις εφαρμογές του κινητού μας, η τεχνολογία αυτή εισχωρεί όλο και περισσότερο σε τομείς όπως η υγεία, η δημόσια διοίκηση, η εκπαίδευση και η επιχειρηματικότητα. Η συζήτηση για το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής του Κανονισμού έχει ήδη ξεκινήσει στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή της Βουλής.
Πώς εφαρμόζεται η Τεχνητή Νοημοσύνη στην υγεία και τη διοίκηση
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει έναν γιατρό να εντοπίσει έγκαιρα μια ασθένεια, αξιοποιώντας δεδομένα και μοτίβα που δύσκολα διακρίνει το ανθρώπινο μάτι. Στη δημόσια διοίκηση, μπορεί να υποστηρίξει έναν δημόσιο υπάλληλο στην εξυπηρέτηση των πολιτών, επιταχύνοντας διαδικασίες που παλαιότερα απαιτούσαν πολύ χρόνο. Στη γεωργία συμβάλλει στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των πόρων, ενώ μια μικρομεσαία επιχείρηση μπορεί να αξιοποιήσει την τεχνολογία αυτή για να οργανώσει καλύτερα την παραγωγή και τις πωλήσεις της. Οι δυνατότητες αυτές είναι μεγάλες, όσο μεγάλες όμως είναι και οι προκλήσεις που συνοδεύουν τη χρήση της.
Τι συμβαίνει όμως όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση υποψηφίων σε μια θέση εργασίας; Τι γίνεται όταν συμμετέχει στην επιλογή δικαιούχων μιας δημόσιας παροχής, όταν υποστηρίζει μια ιατρική διάγνωση ή ακόμη και μια δικαστική διαδικασία; Τα ερωτήματα αυτά βρίσκονται στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού Κανονισμού Τεχνητής Νοημοσύνης, ο οποίος επιχειρεί να διασφαλίσει ότι οι αποφάσεις αυτές είναι αξιόπιστες, διαφανείς και δεν οδηγούν σε διακρίσεις. Το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής, που συζητείται τώρα στη Βουλή, καλείται να οργανώσει τον τρόπο με τον οποίο οι κανόνες αυτοί θα ισχύσουν στην Ελλάδα.
Τι προβλέπει ο Κανονισμός Τεχνητής Νοημοσύνης για τον κίνδυνο
Η βασική φιλοσοφία του Κανονισμού Τεχνητής Νοημοσύνης είναι ότι δεν αντιμετωπίζονται όλες οι εφαρμογές με τον ίδιο τρόπο. Δεν έχει τις ίδιες απαιτήσεις ένα chatbot που απαντά σε ερωτήσεις πολιτών με ένα σύστημα που μπορεί να επηρεάσει την πρόσληψη εργαζομένων, την αξιολόγηση μαθητών ή την πρόσβαση ενός πολίτη σε μια κρίσιμη δημόσια υπηρεσία. Για τον λόγο αυτό, ο Κανονισμός ακολουθεί μια προσέγγιση που βασίζεται στον κίνδυνο: όσο μεγαλύτερη είναι η πιθανή επίδραση μιας εφαρμογής στην υγεία, την ασφάλεια ή τα θεμελιώδη δικαιώματα, τόσο αυστηρότερο είναι το πλαίσιο που τη διέπει.
Στην πράξη, οι εφαρμογές υψηλού κινδύνου θα πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προδιαγραφές αξιοπιστίας, ανθρώπινης εποπτείας και διαφάνειας. Παράλληλα, ορισμένες χρήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης απαγορεύονται πλήρως, όπως το κοινωνικό σκοράρισμα των πολιτών (social scoring) και συγκεκριμένες μορφές βιομετρικής επιτήρησης. Με αυτόν τον τρόπο, ο Κανονισμός επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάπτυξη της τεχνολογίας και στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών.
Τι αλλάζει για τον πολίτη
Για τον πολίτη, το νέο πλαίσιο σημαίνει κυρίως περισσότερη προστασία και μεγαλύτερη διαφάνεια στις αποφάσεις που τον αφορούν. Εάν μια εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης χρησιμοποιείται για να αξιολογήσει μια αίτηση εργασίας, να επηρεάσει την πρόσβαση σε μια εκπαιδευτική διαδικασία ή να υποστηρίξει αποφάσεις που έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στη ζωή ενός ανθρώπου, δεν θα μπορεί πλέον να λειτουργεί χωρίς κανόνες και εποπτεία.
Η αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, στην οποία συζητείται το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής του Κανονισμού Τεχνητής Νοημοσύνης, καλείται να καθορίσει πώς ακριβώς οι ευρωπαϊκές αυτές διατάξεις θα προσαρμοστούν στην ελληνική πραγματικότητα. Στόχος είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη να αξιοποιεί τις δυνατότητές της χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τα δικαιώματα των πολιτών.
