Ο χάρτης των παγκόσμιων επενδύσεων αλλάζει ταχύτατα, με τα κομβικά κεφάλαια να συγκεντρώνονται πλέον σε μια μικρή ομάδα ανεπτυγμένων οικονομιών, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του World Economic Forum (WEF). Παρότι οι παγκόσμιες επενδύσεις αυξήθηκαν το 2025, οι ροές κεφαλαίων γίνονται όλο και πιο επιλεκτικές, στρεφόμενες κυρίως σε κλάδους όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα κέντρα δεδομένων, οι ημιαγωγοί και τα κρίσιμα ορυκτά. Το φαινόμενο αφήνει εκτός πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες κινδυνεύουν να αποκλειστούν από τις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. Μια νέα γεωγραφία επενδύσεων διαμορφώνεται σταδιακά, ευνοώντας χώρες με τεχνολογική ικανότητα, μεγάλες αγορές και αξιόπιστες υποδομές.
Συγκέντρωση κεφαλαίων στις ανεπτυγμένες οικονομίες
Σύμφωνα με την Έκθεση Παγκόσμιων Επενδύσεων του ΟΗΕ για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη του 2026, οι παγκόσμιες άμεσες ξένες επενδύσεις αυξήθηκαν στα 1,6 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025. Ωστόσο, η κατανομή τους παραμένει εξαιρετικά άνιση: οι 20 κορυφαίες οικονομίες που προσέλκυσαν ξένα κεφάλαια έλαβαν πάνω από το 80% των παγκόσμιων εισροών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέμειναν ο μεγαλύτερος προορισμός παγκοσμίως, συγκεντρώνοντας 277 δισεκατομμύρια δολάρια μέσα στη χρονιά. Το WEF επισημαίνει ότι μεγάλο μέρος αυτών των άμεσων επενδύσεων επικεντρώθηκε σε ανεπτυγμένες οικονομίες και σε περιορισμένο αριθμό τομέων έντασης κεφαλαίου και τεχνολογίας.
Ειδικότερα, οι επενδύσεις κατευθύνθηκαν κυρίως προς τα κέντρα δεδομένων, ενώ ακολούθησαν το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και οι ημιαγωγοί. Αντίθετα, πολλοί άλλοι τομείς, όπως τμήματα της μεταποίησης, οι υποδομές και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κατέγραψαν ασθενέστερη δραστηριότητα. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι νέες επενδύσεις (greenfield investments) σε στρατηγικούς τομείς εκτινάχθηκαν από τα 109 δισεκατομμύρια δολάρια το 2020 στα 576 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025. Παράλληλα, το μερίδιό τους στο σύνολο των παγκόσμιων νέων επενδύσεων εκτοξεύθηκε από 16% σε 44% μέσα σε μόλις πέντε χρόνια, αποτυπώνοντας τη στροφή του παγκόσμιου κεφαλαίου προς την τεχνολογία και τους στρατηγικούς πόρους.
Η ανισότητα ανάμεσα σε πλούσιες και αναπτυσσόμενες χώρες
Πίσω από αυτή την άνθηση κρύβεται μια βαθιά ανισότητα, σύμφωνα με το WEF. Οι οικονομίες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος προσελκύουν μόλις το 10% των παγκόσμιων νέων επενδύσεων στους στρατηγικούς τομείς υψηλής τεχνολογίας, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό τους σε άλλους, λιγότερο στρατηγικούς κλάδους φτάνει το 20%. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες μένουν σταθερά έξω από τους πιο δυναμικούς και κερδοφόρους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας, ενώ ενισχύουν κυρίως παραδοσιακούς κλάδους χαμηλότερης προστιθέμενης αξίας.
Το WEF υπογραμμίζει ότι ο ανταγωνισμός για την προσέλκυση αυτών των επενδύσεων δεν γίνεται επί ίσοις όροις. Οι μεγάλες οικονομίες διαθέτουν τον απαραίτητο δημοσιονομικό χώρο και τη θεσμική ωριμότητα ώστε να προσφέρουν κίνητρα, υποδομές και σταθερότητα που προσελκύουν επενδυτές σε κλάδους αιχμής. Αντίθετα, πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, χωρίς αντίστοιχους πόρους και υποδομές, δυσκολεύονται να μπουν στο «κλειστό κλαμπ» των χωρών που επωφελούνται από τη νέα γενιά παγκόσμιων επενδύσεων σε τεχνητή νοημοσύνη, κέντρα δεδομένων και ημιαγωγούς, με αποτέλεσμα να διευρύνεται περαιτέρω το χάσμα ανάμεσα σε πλούσιες και φτωχότερες οικονομίες.
