Σαν σήμερα, στις 15 Ιουλίου 1974, η ελληνική χούντα εξαπέλυσε το πραξικόπημα στην Κύπρο, με στόχο την ανατροπή και τη δολοφονία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄. Η επιχείρηση ξεκίνησε στις 8:20 το πρωί με επίθεση στο Προεδρικό Μέγαρο, στο κέντρο της Λευκωσίας. Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία εισέβαλε στο νησί, ανοίγοντας μία από τις πιο τραγικές περιόδους της σύγχρονης ελληνικής και κυπριακής ιστορίας.
Το πραξικόπημα στην Κύπρο: Πώς εξελίχθηκε η επίθεση στη Λευκωσία
Άρματα μάχης και μονάδες της Εθνικής Φρουράς, υπό την καθοδήγηση Ελλήνων αξιωματικών, επιτέθηκαν το πρωί της 15ης Ιουλίου στο Προεδρικό Μέγαρο. Παράλληλα, ξεκίνησαν επιχειρήσεις εναντίον της Αρχιεπισκοπής, του Αρχηγείου της Αστυνομίας, του Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου και του αεροδρομίου της Λευκωσίας, καθώς και άλλων στρατηγικών σημείων του νησιού. Στην επιχείρηση συμμετείχαν και ένοπλες δυνάμεις της ΕΟΚΑ Β΄, της οργάνωσης που επιδίωκε την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Το Προεδρικό Μέγαρο περικυκλώθηκε, βομβαρδίστηκε και τελικά παραδόθηκε στις φλόγες, ενώ οι μάχες γύρω από τη Λευκωσία κράτησαν ώρες ολόκληρες.
Ο Μακάριος κατάφερε να διαφύγει από τη δυτική πλευρά του κτιρίου, φτάνοντας στην Πάφο και στη συνέχεια, μέσω των βρετανικών βάσεων, στο εξωτερικό. Το καθεστώς είχε ήδη μεταδώσει από το ραδιόφωνο ότι ο Πρόεδρος ήταν νεκρός. Οι πραξικοπηματίες εγκατέστησαν στην προεδρία τον δημοσιογράφο και πρώην στέλεχος της ΕΟΚΑ, Νίκο Σαμψών. Το πραξικόπημα επικράτησε στη Λευκωσία μέσα σε λίγες ώρες, παρά την αντίσταση δυνάμεων πιστών στη νόμιμη κυβέρνηση. Σύμφωνα με την επίσημη ιστορική αναδρομή του κυπριακού υπουργείου Παιδείας, οι συγκρούσεις εκείνης της ημέρας κόστισαν τη ζωή σε περίπου 100 ανθρώπους, ανάμεσά τους στρατιωτικοί και άμαχοι που βρέθηκαν στο επίκεντρο των συγκρούσεων.
Οι αντιδράσεις και το διεθνές πλαίσιο
Η ανατροπή του Μακαρίου αποτέλεσε την κορύφωση μιας μακράς σύγκρουσης ανάμεσα στον ίδιο και στη δικτατορία των Αθηνών. Ο Κύπριος Πρόεδρος είχε κατηγορήσει ανοιχτά το καθεστώς του Δημητρίου Ιωαννίδη ότι υποστήριζε την ΕΟΚΑ Β΄ και, στις 2 Ιουλίου 1974, είχε ζητήσει την αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών που υπηρετούσαν στην Εθνική Φρουρά. Το αίτημα αυτό επιτάχυνε, σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή των γεγονότων, τον σχεδιασμό του πραξικοπήματος στην Κύπρο από την Αθήνα, το οποίο ήρθε ως απάντηση στην ανοιχτή ρήξη ανάμεσα στη Λευκωσία και το καθεστώς Ιωαννίδη.
Στις 19 Ιουλίου, μιλώντας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο Μακάριος χαρακτήρισε τα γεγονότα εισβολή της ελληνικής χούντας και προειδοποίησε ότι το πραξικόπημα δεν αποτελούσε εσωτερική υπόθεση των Ελληνοκυπρίων, αλλά απειλή για ολόκληρο τον κυπριακό λαό. Μία ημέρα αργότερα, στις 20 Ιουλίου 1974, η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο, επικαλούμενη τη Συνθήκη Εγγυήσεως και την ανάγκη αποκατάστασης της συνταγματικής τάξης. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ζήτησε άμεση κατάπαυση του πυρός, τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης και σεβασμό στην ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Τι ακολούθησε μετά το πραξικόπημα στην Κύπρο
Το πραξικόπημα κατέρρευσε στις 23 Ιουλίου, μαζί με τη δικτατορία στην Ελλάδα. Ήταν όμως ήδη αργά: η τουρκική εισβολή, που εξελίχθηκε σε δύο φάσεις, οδήγησε στην κατοχή περίπου του 37% του νησιού, στον εκτοπισμό χιλιάδων ανθρώπων και στη διαίρεση της Κύπρου, η οποία παραμένει έως σήμερα. Πενήντα και πλέον χρόνια μετά, το πραξικόπημα στην Κύπρο και η εισβολή που ακολούθησε παραμένουν σημείο αναφοράς για την ιστορία του νησιού και για τις σχέσεις Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου, καθώς η διχοτόμηση που προέκυψε από εκείνες τις ημέρες δεν έχει ακόμη λυθεί.
