Σε μια πρωτοφανή διπλωματική αντιπαράθεση έχουν εμπλακεί η Ιταλία και η Ισπανία, καθώς η μαζική είσοδος μεταναστών στη Θέουτα έχει μετατραπεί σε ζήτημα πανευρωπαϊκής εμβέλειας. Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι έθεσε επισήμως στο τραπέζι το ενδεχόμενο προσωρινής αναστολής της συμμετοχής της Μαδρίτης στη ζώνη Σένγκεν, κατηγορώντας την Ισπανία ότι απέτυχε να προστατέψει αποτελεσματικά τα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ρώμη δεν προχώρησε σε επίσημη ανακοίνωση αποπομπής, ωστόσο ζήτησε ενισχυμένους συνοριακούς ελέγχους και άνοιξε δημόσια τη συζήτηση για τα όρια της ελεύθερης κυκλοφορίας εντός της Ένωσης.
Η ένταση κλιμακώθηκε μετά την είσοδο δεκάδων χιλιάδων μεταναστών στη Θέουτα, το ισπανικό προτεκτοράτο στη Βόρεια Αφρική. Σύμφωνα με στοιχεία της ισπανικής κυβέρνησης, περίπου 60.000 άνθρωποι πέρασαν τα σύνορα τις τελευταίες ημέρες, εκ των οποίων περισσότεροι από 49.000 έχουν ήδη επιστραφεί στο Μαρόκο. Το ανθρώπινο κόστος της κρίσης είναι βαρύ, καθώς τουλάχιστον 57 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των προσπαθειών διέλευσης, είτε από πνιγμό είτε λόγω του συνωστισμού στα σύνορα. Οι εικόνες που έφτασαν από τη Θέουτα, με εκατοντάδες μετανάστες να παραβιάζουν τον συνοριακό φράχτη χωρίς κανέναν έλεγχο, προκάλεσαν αντιδράσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η νομική διάσταση της ιταλικής πρότασης
Παρότι η πρόταση της Ρώμης έχει έντονο πολιτικό χαρακτήρα, το ευρωπαϊκό δίκαιο δεν προβλέπει τη δυνατότητα μονομερούς αποβολής ενός κράτους-μέλους από τη Σένγκεν. Αυτό που επιτρέπεται είναι η προσωρινή επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα, εφόσον διαπιστωθεί σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εθνική ασφάλεια. Δεδομένου ότι η Ιταλία δεν συνορεύει χερσαία με την Ισπανία, ένα τέτοιο μέτρο θα επηρέαζε κυρίως τους ταξιδιώτες που μετακινούνται αεροπορικώς ή μέσω θαλάσσης ανάμεσα στις δύο χώρες. Παράλληλα, η ιταλική κυβέρνηση βρίσκεται ήδη σε επαφές με τη Γαλλία για τη σφυρηλάτηση κοινής στάσης και την ενίσχυση των ελέγχων στα γαλλοϊταλικά σύνορα, καθώς υπάρχει ανησυχία ότι μέρος των μεταναστών θα επιχειρήσει να μετακινηθεί προς άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
Στήριξη από Σκανδιναβία, επιφυλάξεις από Βρυξέλλες
Στο πλευρό της Ιταλίας τάχθηκε η υπουργός Εσωτερικών της Φινλανδίας, Μάρι Ραντάνεν, η οποία υποστήριξε ότι η Ισπανία «απέτυχε πλήρως» στην προστασία των εξωτερικών συνόρων της Σένγκεν και ότι κράτη που δεν εκπληρώνουν αυτή την υποχρέωση δεν θα έπρεπε να παραμένουν μέλη της ζώνης. Ανάλογη γραμμή ακολούθησε και η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, η οποία χαρακτήρισε «σοκαριστικές» τις εικόνες από τη Θέουτα και ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Ένωση να εξετάσει όλες τις διαθέσιμες επιλογές, τονίζοντας ότι η ανεξέλεγκτη μετανάστευση αποτελεί απειλή τόσο για τη Δανία όσο και για ολόκληρη την Ευρώπη. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες κράτησαν πιο συγκρατημένη στάση, επιμένοντας ότι η ουσιαστική απάντηση πρέπει να εστιάζεται στην ενίσχυση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης και όχι στην αμφισβήτηση της συνοχής του χώρου Σένγκεν.
Σε αυτό το πλαίσιο, η κρίση στη Θέουτα αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τις βαθιές διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τη διαχείριση της μετανάστευσης. Η αντιπαράθεση Ρώμης-Μαδρίτης, σε συνδυασμό με τη στήριξη που λαμβάνει η ιταλική πρόταση από χώρες όπως η Φινλανδία και η Δανία, δείχνει ότι το ζήτημα της Σένγκεν ενδέχεται να παραμείνει στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας τις επόμενες εβδομάδες, με άγνωστο ακόμη το τελικό αποτέλεσμα των διαβουλεύσεων.
