Ένα νέο νομοσχέδιο που συνδέει την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια και τις πωλήσεις όπλων προς την Τουρκία με μετρήσιμη πρόοδο στα ανθρώπινα δικαιώματα κατατέθηκε στα δύο σώματα του αμερικανικού Κογκρέσου. Την πρωτοβουλία στη Βουλή των Αντιπροσώπων ανέλαβε η ελληνοαμερικανίδα βουλευτής Ντίνα Τάιτους, ενώ αντίστοιχη πρόταση κατέθεσε στη Γερουσία ο γερουσιαστής Εντ Μάρκι. Το νομοσχέδιο φέρει τον τίτλο «Turkey Human Rights Promotion Act of 2026» και έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει πρόθεση να επιτρέψει στην Άγκυρα την απόκτηση μαχητικών F-35. Στόχος της πρότασης είναι να μπουν συγκεκριμένοι όροι στη στρατιωτική συνεργασία ΗΠΑ-Τουρκίας.
Τι προβλέπει το νομοσχέδιο Τάιτους – Μάρκι
Σύμφωνα με το κείμενο, δεν θα μπορούν να δεσμεύονται ή να δαπανώνται κονδύλια για την Τουρκία στο πλαίσιο της Εξωτερικής Στρατιωτικής Χρηματοδότησης (FMF), των Πωλήσεων Στρατιωτικού Υλικού σε Ξένες Χώρες (FMS) και άλλων προγραμμάτων βοήθειας ασφαλείας, εκτός εάν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ πιστοποιήσει ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε ουσιαστικές και διατηρήσιμες μεταρρυθμίσεις. Ανάμεσα στις προϋποθέσεις που θέτει το νομοσχέδιο περιλαμβάνονται αποδεδειγμένα βήματα για τη μείωση του αριθμού των πολιτικών κρατουμένων και των κρατουμένων συνείδησης, καθώς και η απελευθέρωση όσων κρατούνται αποκλειστικά για την ειρηνική άσκηση θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η Άγκυρα καλείται επίσης να περιορίσει την καταχρηστική εφαρμογή της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και των νόμων περί παραπληροφόρησης, που σύμφωνα με το νομοσχέδιο χρησιμοποιούνται για την ποινικοποίηση της ειρηνικής έκφρασης και της πολιτικής δράσης. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη συμμόρφωση της Τουρκίας με δεσμευτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, με το νομοσχέδιο να αναφέρεται ονομαστικά στις υποθέσεις του ακτιβιστή Οσμάν Καβαλά και του Κούρδου πολιτικού Σελαχατίν Ντεμιρτάς. Παράλληλα, ζητείται από την τουρκική κυβέρνηση να τερματίσει τη λεγόμενη «διακρατική καταστολή», δηλαδή ενέργειες με τις οποίες κρατικοί φορείς στοχοποιούν στο εξωτερικό επικριτές της Άγκυρας.
Η δυνατότητα εξαίρεσης για λόγους εθνικής ασφάλειας
Η προτεινόμενη απαγόρευση δεν είναι απόλυτη. Το νομοσχέδιο δίνει στον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ τη δυνατότητα να χορηγεί εξαίρεση κατά περίπτωση, εφόσον κρίνει ότι η συνέχιση της βοήθειας ή της στρατιωτικής συνεργασίας εξυπηρετεί ζωτικό συμφέρον εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών. Σε αυτή την περίπτωση, ο υπουργός θα πρέπει να ενημερώνει τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου, να αιτιολογεί την απόφασή του και να περιγράφει τις προσπάθειες της αμερικανικής κυβέρνησης για την προώθηση των προβλεπόμενων μεταρρυθμίσεων στην Τουρκία. Το νομοσχέδιο ορίζει επίσης ως πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών την άσκηση πίεσης προς την Άγκυρα για την τήρηση των δημοκρατικών και διεθνών υποχρεώσεών της, ενώ σε χωριστές, μη δεσμευτικές διατάξεις εκφράζεται η θέση του Κογκρέσου υπέρ της προστασίας της ελευθερίας του Τύπου και του Διαδικτύου, της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και της απρόσκοπτης άσκησης του δικηγορικού λειτουργήματος.
Κυρώσεις Magnitsky και στήριξη στα ανεξάρτητα ΜΜΕ
Το νομοσχέδιο καλεί τον πρόεδρο των ΗΠΑ να εξετάσει την επιβολή κυρώσεων βάσει του Global Magnitsky Act σε Τούρκους αξιωματούχους που θεωρούνται υπεύθυνοι για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως πολιτικά υποκινούμενες διώξεις και φυλακίσεις δημοσιογράφων. Παράλληλα, προτείνεται η εξέταση περιορισμών στις θεωρήσεις εισόδου στο πλαίσιο της πολιτικής «Khashoggi Ban» για πρόσωπα που φέρονται να συμμετείχαν σε ενέργειες καταστολής αντιφρονούντων εκτός των τουρκικών συνόρων. Το κείμενο ζητά ακόμη από το αμερικανικό Στέιτ Ντιπάρτμεντ και τον οργανισμό USAID να ενισχύσουν τη στήριξη προς ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, δημοσιογράφους και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία. Η πρωτοβουλία των δύο Δημοκρατικών νομοθετών αναμένεται να συζητηθεί στις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου, καθώς η στρατιωτική συνεργασία Ουάσιγκτον-Άγκυρας παραμένει ζήτημα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ευρύτερη περιοχή.
