Νέα νομοθετική πρωτοβουλία που συνδέει τις αμερικανικές πωλήσεις όπλων και τη στρατιωτική βοήθεια προς την Τουρκία με μετρήσιμη πρόοδο στα ανθρώπινα δικαιώματα στην Τουρκία κατατέθηκε στα δύο σώματα του αμερικανικού Κογκρέσου. Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο έντονου προβληματισμού για την πορεία της τουρκικής κυβέρνησης στο κράτος δικαίου. Στόχος των εισηγητών είναι να τεθούν αυστηροί όροι πριν η Άγκυρα λάβει νέο στρατιωτικό εξοπλισμό από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τι προβλέπει το νομοσχέδιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Τουρκία
Το νομοσχέδιο, με τίτλο «Turkey Human Rights Promotion Act of 2026», κατατέθηκε στη Βουλή των Αντιπροσώπων από τη Δημοκρατική βουλευτή Ντίνα Τάιτους, ενώ αντίστοιχη πρόταση παρουσίασε στη Γερουσία ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Εντ Μάρκι. Σύμφωνα με τις διατάξεις του, δεν θα μπορούν να δεσμεύονται ή να δαπανώνται κονδύλια για την Τουρκία στο πλαίσιο της Εξωτερικής Στρατιωτικής Χρηματοδότησης και των Πωλήσεων Στρατιωτικού Υλικού σε Ξένες Χώρες, εκτός εάν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ πιστοποιήσει ενώπιον του Κογκρέσου ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε ουσιαστικές και διαρκείς μεταρρυθμίσεις. Η βοήθεια και οι στρατιωτικές πωλήσεις παραμένουν έτσι δεσμευμένες με απτά αποτελέσματα και όχι με απλές διαβεβαιώσεις.
Μεταξύ των βασικών προϋποθέσεων που θέτει το κείμενο περιλαμβάνονται η μείωση του αριθμού των πολιτικών κρατουμένων και των κρατουμένων συνείδησης, καθώς και η απελευθέρωση όσων κρατούνται αποκλειστικά για την ειρηνική άσκηση των δικαιωμάτων τους. Ζητείται επίσης περιορισμός στην καταχρηστική εφαρμογή της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και των νόμων περί παραπληροφόρησης, που σύμφωνα με τους εισηγητές χρησιμοποιούνται για την ποινικοποίηση της πολιτικής δράσης και της ελευθερίας της έκφρασης. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη συμμόρφωση της Άγκυρας με δεσμευτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, μεταξύ αυτών και οι υποθέσεις του ακτιβιστή Οσμάν Καβαλά και του Κούρδου πολιτικού Σελαχατίν Ντεμιρτάς. Το νομοσχέδιο αναφέρεται ρητά και στη λεγόμενη διακρατική καταστολή, δηλαδή στη στοχοποίηση επικριτών της τουρκικής κυβέρνησης εκτός τουρκικής επικράτειας.
Εξαιρέσεις, κυρώσεις και το πλαίσιο της αμερικανοτουρκικής σχέσης
Οι περιορισμοί δεν έχουν απόλυτο χαρακτήρα. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ διατηρεί τη δυνατότητα να χορηγεί εξαίρεση κατά περίπτωση, εφόσον κρίνει ότι η συνέχιση της στρατιωτικής συνεργασίας εξυπηρετεί ζωτικό συμφέρον εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών. Σε μια τέτοια περίπτωση οφείλει να ενημερώνει τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου, να αιτιολογεί την απόφασή του και να παρουσιάζει τις ενέργειες της αμερικανικής κυβέρνησης για την προώθηση μεταρρυθμίσεων στην Τουρκία. Το νομοσχέδιο καλεί ακόμη τον πρόεδρο των ΗΠΑ να εξετάσει κυρώσεις βάσει του Global Magnitsky Act σε βάρος Τούρκων αξιωματούχων που θεωρούνται υπεύθυνοι για σοβαρές παραβιάσεις, όπως πολιτικά υποκινούμενες διώξεις και φυλακίσεις δημοσιογράφων, καθώς και περιορισμούς θεωρήσεων εισόδου στο πλαίσιο της πολιτικής «Khashoggi Ban».
Η κατάθεση της πρωτοβουλίας από μέλη του Δημοκρατικού Κόμματος γίνεται σε μια στιγμή που ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει πρόθεση να επιτρέψει στην Τουρκία να αποκτήσει μαχητικά αεροσκάφη F-35, κάτι που δείχνει τη διαφορετική προσέγγιση των δύο πλευρών στο αμερικανικό πολιτικό σκηνικό απέναντι στην Άγκυρα. Παράλληλα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και η USAID καλούνται από το νομοσχέδιο να ενισχύσουν τη στήριξη προς ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, δημοσιογράφους και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην Τουρκία. Σε μη δεσμευτικές διατάξεις εκφράζεται επίσης η στήριξη του Κογκρέσου στην ελευθερία του Τύπου και του Διαδικτύου, καθώς και στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.
Τι ακολουθεί για το νομοσχέδιο στο Κογκρέσο
Το νομοσχέδιο θέτει επισήμως ως πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών την άσκηση πίεσης προς την Τουρκία για την τήρηση των δημοκρατικών αρχών και των διεθνών υποχρεώσεών της. Η πορεία του στο Κογκρέσο θα εξαρτηθεί από τις επόμενες κοινοβουλευτικές διαδικασίες τόσο στη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και στη Γερουσία, ενώ η τελική έκβασή του παραμένει άγνωστη δεδομένων των διαφορετικών προσεγγίσεων που καταγράφονται στην αμερικανική πολιτική σκηνή απέναντι στην Άγκυρα.
