Η Φινλανδία έκανε ένα αποφασιστικό βήμα προς τη λειτουργία της πρώτης μόνιμης γεωλογικής εγκατάστασης διάθεσης αναλωμένου πυρηνικού καυσίμου στον κόσμο. Η αρμόδια ρυθμιστική αρχή STUK τάχθηκε υπέρ της χορήγησης άδειας λειτουργίας στην εγκατάσταση Onkalo, ανοίγοντας τον δρόμο για την οριστική έγκριση από την κυβέρνηση. Η ανακοίνωση έγινε την Τρίτη 4 Αυγούστου, όταν η STUK υπέβαλε θετική γνωμοδότηση στο Υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων και Απασχόλησης. Πρόκειται για εξέλιξη που καταγράφεται ως πρώτη παγκοσμίως, καθώς ποτέ άλλοτε γεωλογική εγκατάσταση οριστικής διάθεσης πυρηνικού καυσίμου δεν είχε φτάσει στη φάση της άδειας λειτουργίας.
Πώς λειτουργεί η εγκατάσταση Onkalo
Το Onkalo βρίσκεται στο Ολκιλουότο, στον δήμο Εουραγιόκι, στη δυτική Φινλανδία, και κατασκευάστηκε από την εταιρεία Posiva, η οποία ανήκει στις ενεργειακές επιχειρήσεις Teollisuuden Voima και Fortum. Η διαδικασία προβλέπει ότι το αναλωμένο πυρηνικό καύσιμο θα τοποθετείται αρχικά σε ειδικά μεταλλικά δοχεία μέσα στο επίγειο εργοστάσιο εγκιβωτισμού. Στη συνέχεια, τα δοχεία θα μεταφέρονται σε υπόγειες σήραγγες, διαμορφωμένες στο βραχώδες υπέδαφος σε βάθος από 400 έως 450 μέτρα. Η STUK ζήτησε άδεια που να ισχύει έως το τέλος του 2070, χρονικό ορίζοντα που δείχνει τη μακροπρόθεσμη φύση του εγχειρήματος.
Η μέθοδος ασφάλειας που εφαρμόζεται βασίζεται σε πολλαπλά, συμπληρωματικά επίπεδα προστασίας. Το αναλωμένο καύσιμο θα περικλείεται σε δοχεία από σίδηρο και χαλκό, τα οποία στη συνέχεια θα περιβάλλονται από μπεντονιτική άργιλο. Επιπλέον φραγμό αποτελεί το ίδιο το βραχώδες πέτρωμα του υπεδάφους. Η STUK επισημαίνει ότι η μακροχρόνια ασφάλεια της εγκατάστασης δεν στηρίζεται σε ένα και μόνο υλικό ή κατασκευή, αλλά στον συνδυασμό δοχείων, αργίλου και πετρώματος, ο οποίος περιορίζει ή επιβραδύνει τη διαφυγή ραδιενεργών ουσιών προς το περιβάλλον. Η κατασκευή του έργου είχε εγκριθεί από την κυβέρνηση της Φινλανδίας το 2015, ενώ η Posiva υπέβαλε επισήμως την αίτηση για άδεια λειτουργίας στα τέλη του 2021.
Τι ακολουθεί για την άδεια λειτουργίας
Η θετική γνωμοδότηση της STUK αποτελεί απαραίτητη, αλλά όχι επαρκή, προϋπόθεση για την έναρξη λειτουργίας. Η τελική απόφαση για τη χορήγηση της άδειας θα ληφθεί από την κυβέρνηση της Φινλανδίας, αφού πρώτα το αρμόδιο υπουργείο επεξεργαστεί την υπόθεση. Το Υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων και Απασχόλησης ανακοίνωσε ότι η αξιολόγηση της STUK του επιτρέπει πλέον να προχωρήσει στην επεξεργασία της αίτησης. Ωστόσο, ακόμη και αν η κυβέρνηση εγκρίνει το αίτημα, η οριστική διάθεση των πυρηνικών αποβλήτων δεν θα ξεκινήσει αυτόματα.
Πριν από την έναρξη οποιασδήποτε εργασίας ταφής, η STUK θα πρέπει να επιβεβαιώσει με ξεχωριστή απόφαση ότι τόσο η εγκατάσταση εγκιβωτισμού όσο και ο υπόγειος χώρος πληρούν όλες τις προϋποθέσεις ασφαλείας. Η ρυθμιστική αρχή εισηγείται επίσης τη διενέργεια της πρώτης περιοδικής αξιολόγησης ασφάλειας μέσα σε δέκα χρόνια από τη χορήγηση της άδειας, ώστε να διασφαλίζεται η συνεχής παρακολούθηση της εγκατάστασης. Παράλληλα, η Σουηδία ακολουθεί με χρονική καθυστέρηση αντίστοιχο εγχείρημα, έχοντας ξεκινήσει την κατασκευή δικής της εγκατάστασης τελικής διάθεσης πυρηνικού καυσίμου το 2025, με στόχο να παραλάβει τα πρώτα απόβλητα στα τέλη του 2030. Η φινλανδική εμπειρία στο Onkalo αναμένεται να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς για άλλες χώρες που εξετάζουν αντίστοιχες γεωλογικές λύσεις διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων.
