Δημοσιονομική ευελιξία άνω των 3,4 δισεκατομμυρίων ευρώ σε ορίζοντα τριετίας εξασφαλίζει η Ελλάδα μέσω των ρητρών διαφυγής για την άμυνα και την ενέργεια. Το αίτημα ενεργοποίησης της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια κατατέθηκε χθες στις Βρυξέλλες από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκο Πιερρακάκη. Η κίνηση δίνει στο οικονομικό επιτελείο μεγαλύτερη ευχέρεια κίνησης έναντι του ευρωπαϊκού κανόνα δαπανών, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ισόποσο νέο δημοσιονομικό χώρο. Πρόκειται για δαπάνες που εξαιρούνται από τον περιορισμό αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών, αν και συνεχίζουν να επιβαρύνουν το πρωτογενές αποτέλεσμα και το δημόσιο χρέος.
Πώς διαμορφώνεται η ρήτρα διαφυγής για άμυνα και ενέργεια
Στο αμυντικό σκέλος, ο επίσημος δημοσιονομικός προγραμματισμός προβλέπει ότι από το 2026 οι αμυντικές δαπάνες θα βρίσκονται περίπου 0,3% του ΑΕΠ πάνω από το επίπεδο αναφοράς του 2024. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 780 εκατ. ευρώ το 2026, 810 εκατ. ευρώ το 2027 και 840 εκατ. ευρώ το 2028, δηλαδή συνολικά περίπου 2,4 δισ. ευρώ στην τριετία. Ο μεγαλύτερος όγκος αυτού του ποσού είναι ήδη δεσμευμένος από το πρόγραμμα παραλαβών εξοπλιστικών συστημάτων, το οποίο προβλέπει παραλαβές ύψους 2,3 δισ. ευρώ το 2026, 2,4 δισ. ευρώ το 2027 και 2,6 δισ. ευρώ το 2028. Η ρήτρα καλύπτει μόνο την πρόσθετη επιβάρυνση σε σχέση με το 2024, οπότε το μεγαλύτερο μέρος της δεν λειτουργεί ως αδιάθετο αποθεματικό αλλά απορροφάται από ήδη δρομολογημένες παραλαβές.
Στο ενεργειακό σκέλος, η νέα ρήτρα διαφυγής επιτρέπει επενδύσεις ύψους 350-400 εκατ. ευρώ ετησίως την περίοδο 2026-2028, ανεβάζοντας το συνολικό πακέτο περίπου στο 1,1 δισ. ευρώ. Οι δαπάνες αυτές θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους και εντάσσονται στο συνολικό όριο έως 1,5% του ΑΕΠ, με δικό τους πλαφόν έως 0,3% ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά για την τριετία. Το πρώτο ενεργειακό πακέτο τοποθετείται από την κυβέρνηση στα 400-500 εκατ. ευρώ, με αιχμή τις μπαταρίες και τα έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς η ταχεία ανάπτυξη φωτοβολταϊκών και αιολικών σταθμών αυξάνει τις ανάγκες αποθήκευσης. Ο ΑΔΜΗΕ έχει ήδη θέσει στόχο ανάπτυξης έργων αποθήκευσης ισχύος περίπου 1,5 GW έως το 2027.
Οι επενδύσεις και οι δηλώσεις Πιερρακάκη
Οι πόροι της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια θα κατευθυνθούν σε έργα αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, έργα εξοικονόμησης ενέργειας, ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων και σχολείων, καθώς και υποδομές που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας. Στις επιλέξιμες δράσεις εξετάζεται να περιληφθούν προγράμματα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, όπως η αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και η εγκατάσταση οικιακών μπαταριών. Ο Κυριάκος Πιερρακάκης έχει διευκρινίσει ότι η ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια «δεν αφορά μια επιταγή που θα δει ο κόσμος στον λογαριασμό του», αλλά επενδύσεις που θα μειώσουν το κόστος της ενέργειας για τους πολίτες μακροπρόθεσμα.
Η δυνατότητα αυτή δεν είναι διαθέσιμη σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αφορά αποκλειστικά τις χώρες που έχουν ήδη ενεργοποιήσει τη ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, προϋπόθεση που πληρούν 18 από τις 27 χώρες της Ένωσης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Η επιλογή της κυβέρνησης να αξιοποιήσει άμεσα τη νέα δυνατότητα που παρέχει η Κομισιόν αποτυπώνει τη στρατηγική συνδυασμού αμυντικής θωράκισης και ενεργειακής ανεξαρτησίας, δύο πυλώνες που το οικονομικό επιτελείο θεωρεί κρίσιμους για τη σταθερότητα του δημοσιονομικού σχεδιασμού την επόμενη τριετία.
Τι ακολουθεί
Ο αναλυτικός κατάλογος των ενεργειακών έργων που θα χρηματοδοτηθούν αναμένεται να οριστικοποιηθεί σε συνεργασία με το αρμόδιο υπουργείο και να ανακοινωθεί από τον πρωθυπουργό στη ΔΕΘ. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η λίστα αναμένεται να «κλειδώσει» μέχρι το τέλος Αυγούστου, ολοκληρώνοντας έτσι τον κύκλο ενεργειακών επενδύσεων που ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028.
