Ο αγώνας για τη Σελήνη έχει αλλάξει πλέον χαρακτήρα. Δεν αφορά το ποιος θα πατήσει πρώτος στην επιφάνειά της, αφού οι Ηνωμένες Πολιτείες το πέτυχαν ήδη πριν από περισσότερο από μισό αιώνα με τις αποστολές Apollo. Το νέο διακύβευμα είναι ποιος θα εγκαταστήσει πρώτος μια μόνιμη βάση και ποιος θα ελέγξει τους πολύτιμους φυσικούς πόρους του δορυφόρου. Στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης βρίσκεται ο Νότιος Πόλος της Σελήνης, μια περιοχή που θεωρείται το σημαντικότερο «οικόπεδο» εκτός της Γης.
Το αγαθό που κρύβει το φεγγάρι: το παγωμένο νερό
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι στους μόνιμα σκοτεινούς κρατήρες του Νότιου Πόλου υπάρχουν τεράστια αποθέματα παγωμένου νερού. Το νερό αυτό δεν προορίζεται μόνο για ανθρώπινη κατανάλωση, καθώς μπορεί να διασπαστεί σε υδρογόνο και οξυγόνο. Από αυτά τα δύο στοιχεία μπορούν να παραχθούν καύσιμα για πυραύλους και αναπνεύσιμος αέρας για τους αστροναύτες, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μακροχρόνια ανθρώπινη παρουσία στη Σελήνη. Όποιος καταφέρει να ελέγξει αυτή την περιοχή θα αποκτήσει τεράστιο στρατηγικό πλεονέκτημα για τις μελλοντικές αποστολές προς τον Άρη και ακόμη βαθύτερα στο Διάστημα.
Η Κίνα δείχνει αποφασισμένη να κινηθεί γρήγορα προς αυτή την κατεύθυνση. Μέσα σε μόλις πέντε χρόνια ολοκλήρωσε τον διαστημικό σταθμό Tiangong και κατάφερε να φέρει στη Γη τα πρώτα δείγματα εδάφους από τη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης, κάτι που καμία άλλη χώρα δεν έχει πετύχει μέχρι σήμερα. Το επόμενο βήμα του κινεζικού προγράμματος είναι η αποστολή Κινέζων αστροναυτών στη Σελήνη έως το 2030. Ο μακροπρόθεσμος στόχος του Πεκίνου είναι ακόμη πιο φιλόδοξος: η δημιουργία της International Lunar Research Station (ILRS), μιας μόνιμης βάσης που αρχικά θα λειτουργεί με ρομπότ και στη συνέχεια θα φιλοξενήσει ανθρώπους έως το 2040. Σύμφωνα με τα κινεζικά σχέδια, η εγκατάσταση θα μπορούσε να τροφοδοτείται ακόμη και από πυρηνικό αντιδραστήρα, σε συνεργασία με τη Ρωσία.
Η απάντηση των ΗΠΑ και οι καθυστερήσεις του Artemis
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαντούν στην κινεζική πρόκληση με το πρόγραμμα Artemis, που φιλοδοξεί να επαναφέρει ανθρώπους στη Σελήνη για πρώτη φορά μετά το 1972. Η NASA συνεργάζεται με ιδιωτικές εταιρείες όπως η SpaceX του Έλον Μασκ και η Blue Origin του Τζεφ Μπέζος για την ανάπτυξη νέων σεληνιακών σκαφών, ενώ σχεδιάζει παράλληλα τη δημιουργία αμερικανικής βάσης στον Νότιο Πόλο. Αρκετοί αναλυτές, ωστόσο, εκτιμούν ότι η Κίνα εμφανίζεται σήμερα πιο συνεπής στην τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων της. Σε αντίθεση με το αμερικανικό πρόγραμμα, που έχει γνωρίσει επανειλημμένες καθυστερήσεις και εξαρτάται από πολύπλοκες συνεργασίες με ιδιωτικές εταιρείες, το κινεζικό μοντέλο βασίζεται στον κεντρικό κρατικό σχεδιασμό και ακολουθεί μια πιο απλή αρχιτεκτονική αποστολών.
Η αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο δυνάμεις δεν περιορίζεται στην τεχνολογία, αφού το μεγάλο ερώτημα είναι ποιος θα καθορίσει τους κανόνες για τη ζωή και την οικονομική δραστηριότητα στη Σελήνη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προωθούν τις Συμφωνίες Artemis, ένα διεθνές πλαίσιο που έχουν ήδη υπογράψει δεκάδες χώρες και το οποίο επιτρέπει την αξιοποίηση των διαστημικών πόρων υπό συγκεκριμένους κανόνες ασφαλείας. Η Κίνα και η Ρωσία δεν συμμετέχουν σε αυτή τη συμφωνία και αναπτύσσουν το δικό τους μοντέλο συνεργασίας μέσω της ILRS. Το νομικό πλαίσιο που διέπει τη Σελήνη παραμένει εξαιρετικά ασαφές, καθώς η Συνθήκη του Εξωδιαστήματος του 1967 παραμένει το μοναδικό διεθνές κείμενο αναφοράς, χωρίς όμως να δίνει σαφείς απαντήσεις στα νέα ερωτήματα που θέτει η εκμετάλλευση των σεληνιακών πόρων.
Τι ακολουθεί στον αγώνα για τη Σελήνη
Τα επόμενα χρόνια αναμένεται να είναι κρίσιμα για την έκβαση του αγώνα για τη Σελήνη. Η Κίνα έχει θέσει ως ορόσημο το 2030 για την αποστολή αστροναυτών στη Σελήνη και το 2040 για τη λειτουργία της μόνιμης βάσης ILRS με ανθρώπινο πλήρωμα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, μέσω του προγράμματος Artemis και της συνεργασίας με τη NASA, τη SpaceX και τη Blue Origin, επιδιώκουν να μην χάσουν το προβάδισμα στον έλεγχο του Νότιου Πόλου. Το αποτέλεσμα αυτής της κούρσας αναμένεται να καθορίσει όχι μόνο ποιος θα κατοικήσει πρώτος στη Σελήνη, αλλά και ποιος θα θέσει τους κανόνες για κάθε μελλοντική δραστηριότητα στο Διάστημα.
