Ο πόλεμος στο Ιράν προκάλεσε το μεγαλύτερο σοκ στην προσφορά πετρελαίου στην ιστορία, ωστόσο οι τιμές πετρελαίου δεν έφτασαν ποτέ τα 150 δολάρια το βαρέλι, όπως προέβλεπαν αρχικά πολλοί αναλυτές. Πίσω από αυτή την ανατροπή κρύβεται μια σειρά αποφάσεων που ελήφθησαν αθόρυβα σε διάφορες πρωτεύουσες, με πρωταγωνιστή το Πεκίνο. Σύμφωνα με ανάλυση του Economist, η Κίνα έχει μετατραπεί στον πραγματικό ρυθμιστή των διεθνών τιμών πετρελαίου, υποκαθιστώντας σταδιακά τον ρόλο που έπαιζε επί δεκαετίες ο ΟΠΕΚ.
Πώς αποφεύχθηκε η κατάρρευση της αγοράς
Όταν η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν κατέστησε τα Στενά του Ορμούζ απροσπέλαστα, περίπου 14 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα παγιδεύτηκαν εντός του Κόλπου. Οι πετρελαιοπαραγωγές μοναρχίες στο Αμπού Ντάμπι και το Ριάντ αντέδρασαν άμεσα, διοχετεύοντας επιπλέον 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω αγωγών που παρέκαμπταν τη θαλάσσια δίοδο. Παράλληλα, η Ουάσινγκτον και το Τόκιο προχώρησαν σε απελευθέρωση-ρεκόρ 2 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης τους, ενώ πολλές φτωχότερες χώρες επέβαλαν δελτίο κατανάλωσης που περιόρισε ένα μέρος της ζήτησης.
Ωστόσο, όλες αυτές οι κινήσεις δεν θα αρκούσαν από μόνες τους για να αποτραπεί η καταστροφή, αν δεν είχε προηγηθεί μια πολύ μεγαλύτερη απόφαση από την πλευρά της Κίνας. Μεταξύ Φεβρουαρίου και Ιουνίου, το Πεκίνο μείωσε στο μισό τις εισαγωγές αργού πετρελαίου, κατά 5,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Σύμφωνα με ειδικούς, η κίνηση αυτή ήταν αρκετή για να μειώσει την τιμή του Brent, του παγκόσμιου δείκτη αναφοράς, κατά 30 δολάρια ή και περισσότερο το βαρέλι.
«Η Κίνα είναι ο νέος ΟΠΕΚ»
Το μέγεθος της κινεζικής μείωσης είναι εντυπωσιακό αν συγκριθεί με προηγούμενες κρίσεις. Αντιστοιχεί σε περισσότερο από το μισό της παγκόσμιας μείωσης της ζήτησης κατά τη διάρκεια των lockdown της πανδημίας Covid-19, όταν η παγκόσμια ζήτηση είχε καταρρεύσει κατά 9 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Η διαφορά, όμως, είναι καθοριστική: σε αντίθεση με την περίοδο της πανδημίας, όταν η παγκόσμια οικονομία βυθίστηκε σε ύφεση, το ΑΕΠ της Κίνας συνέχισε να αναπτύσσεται κανονικά. Το Πεκίνο δεν αγόρασε λιγότερο αργό πετρέλαιο επειδή υπέφερε η οικονομία του, αλλά επειδή το επέλεξε.
Αυτή ακριβώς η ικανότητα —να ενεργοποιεί και να απενεργοποιεί τη ζήτηση πετρελαίου με φαινομενικά χαμηλό οικονομικό κόστος— επιτρέπει στην Κίνα, τον μεγαλύτερο εισαγωγέα πετρελαίου στον κόσμο, να επηρεάζει τις τιμές πετρελαίου με τρόπο αντίστοιχο μ’ αυτόν που εφαρμόζει εδώ και δεκαετίες ο ΟΠΕΚ και οι σύμμαχοί του, ελέγχοντας το μισό της παγκόσμιας παραγωγής. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε στέλεχος του εμπορίου πετρελαίου, «η Κίνα είναι ο νέος ΟΠΕΚ». Η φράση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος καθώς ο ίδιος ο ΟΠΕΚ αποδυναμώνεται, μετά την πρόσφατη αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και την περιορισμένη πλέον παραγωγική ικανότητα των εναπομεινάντων μελών του στον Κόλπο.
Ένα διαφορετικό όπλο από αυτό του ΟΠΕΚ
Η στρατηγική της Κίνας διαφέρει ουσιαστικά από αυτή που εφαρμόζει εδώ και τέσσερις δεκαετίες ο ΟΠΕΚ. Ο οργανισμός προσπαθεί παραδοσιακά να διατηρεί τις τιμές πετρελαίου υψηλές, χρησιμοποιώντας ποσοστώσεις παραγωγής μεταξύ των μελών του. Οι μεγάλοι εισαγωγείς, αντίθετα, δεν έχουν συνήθως τη δυνατότητα να κρατήσουν τις τιμές χαμηλές περιορίζοντας τη ζήτησή τους, καθώς οι αγοραστές σε αυτές τις αγορές είναι συνήθως πολύ κατακερματισμένοι για να συντονιστούν. Η Κίνα, όμως, λόγω του κεντρικού ελέγχου που ασκεί το κράτος στις εισαγωγές αργού πετρελαίου, αποτελεί εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα, γεγονός που της δίνει ξεχωριστή διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στους παραγωγούς του Κόλπου.
