Μια δίκη-ορόσημο για τον εθισμό εφήβων στα social media ξεκίνησε στο Όκλαντ της Καλιφόρνια, με 29 αμερικανικές πολιτείες να στρέφονται κατά της Meta. Οι πολιτείες κατηγορούν την εταιρεία ότι σχεδίασε σκόπιμα το Instagram και το Facebook με τρόπο που προκαλεί εθισμό στους ανηλίκους, προκειμένου να αυξήσει τα κέρδη της. Η υπόθεση, που αναμένεται να διαρκέσει έξι έως οκτώ εβδομάδες, θεωρείται η σημαντικότερη δικαστική δοκιμασία μέχρι σήμερα για τις επιπτώσεις των social media στους νέους. Στο εδώλιο αναμένεται να καταθέσουν ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, και ο επικεφαλής του Instagram, Άνταμ Μοσέρι.
Διαβάστε επίσης: Ξεκίνησε η ιστορική δίκη κατά της Meta για τα παιδιά
Τι έγινε στο δικαστήριο του Όκλαντ
Η δίκη διεξάγεται σε ομοσπονδιακό δικαστήριο και έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον όλης της αμερικανικής κοινής γνώμης, καθώς η Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ έχουν αναλάβει ηγετικό ρόλο στην υπόθεση εκ μέρους του συνόλου των 29 πολιτειών. Οι κατηγορούσες αρχές υποστηρίζουν ότι η Meta διαμόρφωσε το Facebook και το Instagram με στόχο να κρατούν τους ανήλικους χρήστες διαρκώς συνδεδεμένους, επιβαρύνοντας προβλήματα όπως το άγχος, η κατάθλιψη και ακόμη ο κίνδυνος αυτοκτονίας. Παράλληλα, οι πολιτείες κατηγορούν την εταιρεία ότι παραβίασε την ομοσπονδιακή νομοθεσία, συλλέγοντας και χρησιμοποιώντας με αθέμιτο τρόπο προσωπικά δεδομένα παιδιών. Οι κυρώσεις που διεκδικούνται θα μπορούσαν να ανέλθουν σε δεκάδες ή και εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Στην εναρκτήρια αγόρευσή της, η αναπληρώτρια γενική εισαγγελέας της Καλιφόρνια, Μέγκαν Ο’Νιλ, παρουσίασε στους οκτώ ενόρκους εσωτερικά έγγραφα της Meta που, σύμφωνα με την ίδια, αποδεικνύουν ότι η εταιρεία γνώριζε τους κινδύνους. Ανάμεσα στις φράσεις που επικαλέστηκε περιλαμβάνονται οι εκφράσεις «οι μικρότεροι είναι οι καλύτεροι» και «οι έφηβοι είναι εθισμένοι, παρά το πώς τους κάνει να αισθάνονται· το Instagram είναι εθιστικό». Σε μήνυμα προς τον Άνταμ Μοσέρι, όπως υποστηρίζει η κατηγορούσα αρχή, ως στόχος αναφερόταν ρητά ο χρόνος που περνούν οι έφηβοι μέσα στην πλατφόρμα, ενώ εργαζόμενοι της εταιρείας φέρονται να είχαν παρομοιάσει το Instagram με «ναρκωτικό» και τους εαυτούς τους με «διακινητές». Στο επίκεντρο των κατηγοριών βρίσκονται μηχανισμοί όπως το ατέρμονο κύλισμα οθόνης, ο αλγόριθμος προτάσεων, οι συνεχείς ειδοποιήσεις, τα «likes» και τα φίλτρα αλλαγής εικόνας, τα οποία θεωρούνται ιδιαίτερα αποτελεσματικά σε παιδιά και εφήβους.
Οι αντιδράσεις και το ευρύτερο πλαίσιο
«Το επιχειρηματικό μοντέλο της Meta ήταν να εθίσει τους χρήστες, να τους κρατήσει όσο περισσότερο μπορούσε, να συλλέξει τα δεδομένα τους και στη συνέχεια να αποκρύψει την αλήθεια από το κοινό», δήλωσε η Ο’Νιλ ενώπιον των ενόρκων. Η ίδια πρόσθεσε ότι η στρατηγική αυτή «λειτουργούσε ιδιαίτερα καλά στα παιδιά», καθώς η εταιρεία χρειαζόταν τους ανήλικους χρήστες και ταυτόχρονα έπρεπε να καθησυχάζει τους γονείς ότι τα παιδιά τους ήταν ασφαλή. Από την πλευρά της, η Meta απέρριψε κατηγορηματικά τις κατηγορίες. Ο δικηγόρος της εταιρείας, Πολ Σμιτ, παραδέχθηκε ότι ορισμένοι χρήστες αντιμετωπίζουν δυσκολίες, υποστήριξε όμως ότι οι επιστημονικές έρευνες δεν έχουν αποδείξει σαφή σύνδεση ανάμεσα στη χρήση των social media από εφήβους και την επιδείνωση της ψυχικής τους ευημερίας. Ανέφερε επίσης ότι ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ επιθυμούσε πάντα τη βελτίωση των υπηρεσιών της εταιρείας και όχι την επικινδυνότητά τους, τονίζοντας ότι «δεν πιστεύουν ότι θα τα πάνε καλά εάν ο κόσμος δεν είναι ικανοποιημένος από τις υπηρεσίες τους».
Η υπόθεση δεν αφορά μόνο τη Meta. Εταιρείες όπως η Snap, η ByteDance που κατέχει το TikTok, και η Alphabet, μητρική εταιρεία του YouTube, αντιμετωπίζουν επίσης χιλιάδες αγωγές από πολιτείες, δήμους, σχολικές περιφέρειες και ιδιώτες για τις πιθανές επιπτώσεις των προϊόντων τους σε παιδιά και εφήβους. Η δίκη στο Όκλαντ θεωρείται έτσι δοκιμαστική για το σύνολο του κλάδου, καθώς μια απόφαση εις βάρος της Meta θα μπορούσε να αποτελέσει προηγούμενο για τις υπόλοιπες εταιρείες τεχνολογίας που βρίσκονται αντιμέτωπες με παρόμοιες καταγγελίες σχετικά με τον εθισμό εφήβων στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Τι ακολουθεί
Οι ένορκοι αναμένεται να εξετάσουν τόσο τα εσωτερικά έγγραφα της εταιρείας όσο και τις καταθέσεις στελεχών όπως ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ και ο Άνταμ Μοσέρι, πριν καταλήξουν σε απόφαση που θα μπορούσε να επιβάλει ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του Facebook και του Instagram. Με δεδομένη τη διάρκεια της διαδικασίας, που υπολογίζεται σε έξι έως οκτώ εβδομάδες, οι εξελίξεις αναμένεται να παρακολουθούνται στενά τόσο από τις υπόλοιπες πολιτείες όσο και από τις ανταγωνίστριες εταιρείες τεχνολογίας.
