Μια νέα τεχνική κρυοσυντήρησης που αναπτύχθηκε από ερευνητές του MIT υπόσχεται να διευκολύνει σημαντικά τη μεταφορά των θεραπειών CAR-T, μιας μεθόδου που έχει αλλάξει ριζικά την αντιμετώπιση προχωρημένων καρκίνων του αίματος. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Trends in Biotechnology και παρουσιάστηκε στις 19 Αυγούστου 2026 από το MIT News. Η νέα προσέγγιση χρησιμοποιεί φυσικά σάκχαρα αντί για μεγάλες ποσότητες χημικών συντηρητικών, μειώνοντας τους κινδύνους που συνοδεύουν τη μεταφορά αυτών των «ζωντανών φαρμάκων».
Πώς λειτουργούν οι θεραπείες CAR-T και γιατί η μεταφορά τους είναι δύσκολη
Στις περισσότερες εγκεκριμένες θεραπείες CAR-T, τα Τ λεμφοκύτταρα συλλέγονται από το αίμα του ίδιου του ασθενούς και τροποποιούνται γενετικά ώστε να εκφράζουν έναν χιμαιρικό υποδοχέα αντιγόνου, γνωστό ως CAR. Στη συνέχεια τα κύτταρα πολλαπλασιάζονται σε εργαστήριο μέχρι να φτάσουν τα εκατοντάδες εκατομμύρια και επιστρέφουν στον ασθενή με έγχυση. Σύμφωνα με το National Cancer Institute, η όλη διαδικασία μπορεί να διαρκέσει από 3 έως 5 εβδομάδες. Οι θεραπείες αυτές είναι σήμερα εγκεκριμένες για αρκετές αιματολογικές κακοήθειες, όπως ορισμένες μορφές οξείας λεμφοβλαστικής λευχαιμίας, λεμφωμάτων και πολλαπλού μυελώματος, με τον FDA να τηρεί επίσημο κατάλογο των εγκεκριμένων κυτταρικών και γονιδιακών θεραπειών.
Το πρόβλημα, όπως επισημαίνει το MIT, είναι ότι μόνο περίπου 5% των αμερικανικών νοσοκομείων διαθέτουν σήμερα την υποδομή για να παράγουν και να χορηγούν CAR-T κύτταρα. Αυτό σημαίνει ότι τα κύτταρα κατασκευάζονται συνήθως σε κεντρικές εγκαταστάσεις, καταψύχονται και στη συνέχεια μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις πριν φτάσουν στον ασθενή. Η κατάψυξη ζωντανών κυττάρων είναι από μόνη της επικίνδυνη διαδικασία, καθώς οι κρύσταλλοι πάγου μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στις κυτταρικές μεμβράνες. Για την αποφυγή αυτού του κινδύνου, χρησιμοποιείται συνήθως το διμεθυλοσουλφοξείδιο (DMSO), ένα αποτελεσματικό αλλά προβληματικό κρυοπροστατευτικό.
Το DMSO και η λύση με τρεαλόζη και σακχαρόζη
Το DMSO, παρότι περιορίζει αποτελεσματικά τον σχηματισμό πάγου, έχει σημαντικό μειονέκτημα: πρέπει να αφαιρεθεί πλήρως πριν από τη χορήγηση στον ασθενή. Η πρόσθετη αυτή επεξεργασία μπορεί να επιβαρύνει τα κύτταρα και να μειώσει τον αριθμό εκείνων που παραμένουν βιώσιμα μέχρι την έγχυση. Παράλληλα, δεν διαθέτουν όλα τα νοσοκομεία τον κατάλληλο εξοπλισμό και την τεχνογνωσία για να διαχειριστούν αυτή τη διαδικασία με ασφάλεια, γεγονός που περιορίζει την πρόσβαση ασθενών σε απομακρυσμένες περιοχές.
Για να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα, η ερευνητική ομάδα του MIT στράφηκε σε δύο γνωστά φυσικά σάκχαρα, την τρεαλόζη και τη σακχαρόζη. Τα δύο αυτά μόρια έχουν την ικανότητα να προστατεύουν πρωτεΐνες από αποδιάταξη και να περιορίζουν τον σχηματισμό κρυστάλλων πάγου, μιμούμενα μηχανισμούς που παρατηρούνται σε οργανισμούς οι οποίοι επιβιώνουν φυσικά σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες. Η μεγάλη πρόκληση ήταν ότι τα σάκχαρα αυτά δεν εισέρχονται εύκολα στο εσωτερικό των κυττάρων, οπότε οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τη μέθοδο της ηλεκτροδιάτρησης για να τα εισάγουν με ασφάλεια, μειώνοντας δραστικά την ανάγκη για συμβατικό DMSO.
Γιατί έχει σημασία η νέα τεχνική
Η δυνατότητα μείωσης της εξάρτησης από το DMSO θα μπορούσε να απλοποιήσει σημαντικά τη διαδικασία μεταφοράς των θεραπειών CAR-T, καθιστώντας τις πιο προσιτές σε νοσοκομεία που δεν διαθέτουν εξειδικευμένη υποδομή. Δεδομένου ότι σήμερα μόλις το 5% των αμερικανικών νοσοκομείων μπορεί να χορηγήσει αυτές τις θεραπείες απευθείας, μια απλούστερη και ασφαλέστερη μέθοδος κρυοσυντήρησης θα μπορούσε δυνητικά να διευρύνει την πρόσβαση περισσότερων ασθενών με προχωρημένα λεμφώματα, λευχαιμίες και πολλαπλό μυέλωμα σε αυτή τη μορφή θεραπείας. Η έρευνα, όπως δημοσιεύθηκε στο Trends in Biotechnology, αποτελεί ένα ακόμη βήμα στην προσπάθεια βελτιστοποίησης των κυτταρικών θεραπειών, οι οποίες παραμένουν από τις πλέον σύνθετες στη μεταφορά τους στην κλινική πράξη.
