Η ρωσική υπηρεσία του BBC, σε συνεργασία με τον ρωσικό ιστότοπο ερευνητικής δημοσιογραφίας «Mediazona» και μια ομάδα εθελοντών, κατάφερε να ταυτοποιήσει τα ονόματα 241.088 νεκρών Ρώσων στρατιωτικών από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία. Η καταγραφή βασίστηκε αποκλειστικά σε στοιχεία που είναι προσβάσιμα στο ευρύ κοινό, γεγονός που σημαίνει ότι ο πραγματικός αριθμός των απωλειών εκτιμάται πολύ μεγαλύτερος. Η έρευνα αναδεικνύει πώς έχει αλλάξει η σύνθεση των στρατευμάτων που στέλνει η Μόσχα στο μέτωπο τα τελευταία χρόνια. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο αφορά την προέλευση των νεκρών Ρώσων στρατιωτών, καθώς πάνω από τους μισούς δεν είχαν καμία σχέση με τον στρατό όταν ξεκίνησε ο πόλεμος.
Πάνω από τους μισούς νεκρούς ήταν εθελοντές και κατάδικοι
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσαν το BBC και η «Mediazona», το 56% του συνόλου των νεκρών Ρώσων στρατιωτών αποτελείται από εθελοντές, επίστρατους και καταδικασμένους που κατετάγησαν στον στρατό για να πολεμήσουν στην Ουκρανία μέσα από σωφρονιστικά ιδρύματα, όπου εξέτιαν ποινές τους. Πρόκειται δηλαδή για ανθρώπους που δεν είχαν καμία στρατιωτική σχέση ή εμπειρία πριν από την έναρξη της εισβολής. Η μέση ηλικία των Ρώσων στρατιωτικών που έχασαν τη ζωή τους διαμορφώνεται στα 38 έτη, δηλαδή κατά 13 έτη μεγαλύτερη σε σχέση με τη μέση ηλικία των στρατιωτικών που σκοτώθηκαν κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου.
Η διαφορά αυτή αποκαλύπτει τη ριζική αλλαγή στον τρόπο στελέχωσης του ρωσικού στρατού. Στην αρχή της εισβολής, τις κύριες επιχειρήσεις διεξήγαν επίλεκτες μονάδες, στις οποίες υπηρετούσαν νέοι άνθρωποι που είχαν περάσει από εντατική στρατιωτική εκπαίδευση. Σήμερα, όμως, η κύρια πηγή αναπλήρωσης των απωλειών του στρατού είναι άτομα που κατατάσσονται απευθείας «από την πολιτική ζωή» και στέλνονται στο μέτωπο έπειτα από πολύ σύντομη εκπαίδευση. Η αλλαγή αυτή αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο το Κρεμλίνο προσπάθησε να διατηρήσει τη ροή στρατευμάτων χωρίς να προχωρήσει σε νέα, πολιτικά επώδυνη, γενική επιστράτευση.
Πώς άλλαξε ο μηχανισμός στρατολόγησης στη Ρωσία
Οι εθελοντές αποτελούν πλέον τη «μεγαλύτερη» ηλικιακά κατηγορία ανάμεσα στους νεκρούς. Μεταξύ όσων υπέγραψαν πρόσφατα σύμβαση με τον ρωσικό στρατό, οι περισσότεροι από τους νεκρούς είναι άνδρες ηλικίας 42 έως 45 ετών. Παράλληλα, η έρευνα κατέγραψε 2.776 νεκρούς εθελοντές ηλικίας άνω των 60 ετών, μια ένδειξη του πόσο έχει διευρυνθεί το ηλικιακό φάσμα των ανθρώπων που στρατολογούνται. Στον αντίποδα, στον πόλεμο έχασαν τη ζωή τους και 6.435 άνδρες ηλικίας κάτω των 24 ετών, στοιχείο που δείχνει ότι οι απώλειες αγγίζουν όλες τις γενιές.
Η μεταστροφή αυτή στη σύνθεση του στρατού συνδέεται άμεσα με τις πολιτικές αποφάσεις που ακολούθησαν τη μαζική επιστράτευση του 2022, η οποία είχε προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας. Μετά από εκείνη την πολιτικά επώδυνη εμπειρία, οι ρωσικές αρχές επέλεξαν να στραφούν σε χρηματικές αποζημιώσεις για όσους κατατάσσονταν εθελοντικά, καθώς και σε αποκεντρωμένη πρόσληψη συμβασιούχων μέσω των περιφερειών της χώρας. Το σύστημα αυτό επέτρεψε στη Μόσχα να αναπληρώνει για μεγάλο χρονικό διάστημα τις απώλειες του στρατού στο μέτωπο της Ουκρανίας, χωρίς να χρειαστεί να ανακοινώσει επίσημα νέο κύμα γενικής επιστράτευσης, κάτι που θα είχε πολιτικό κόστος για την ηγεσία της χώρας.
Η καταγραφή των 241.088 νεκρών Ρώσων στρατιωτών από το BBC και τη «Mediazona» παραμένει, όπως τονίζεται, μερική, αφού στηρίζεται μόνο σε δημόσια προσβάσιμα στοιχεία. Το γεγονός ότι πάνω από τους μισούς νεκρούς προέρχονται από εθελοντές, επίστρατους και πρώην κρατούμενους δείχνει πόσο έχει αλλάξει το προφίλ του μέσου Ρώσου στρατιώτη που στέλνεται στην πρώτη γραμμή, σε σχέση με τα πρώτα στάδια της εισβολής.
