Μια νέα διεθνής μελέτη, με ελληνική συμμετοχή, δείχνει ότι συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να εντοπίσουν πρώιμα σημάδια καρκίνου του μαστού έως και έξι χρόνια πριν από τη διάγνωση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η ανίχνευση φτάνει ακόμα και τα δέκα χρόνια νωρίτερα. Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Radiology» της Ακτινολογικής Εταιρείας της Βόρειας Αμερικής και βασίστηκε σε δεδομένα από τη Σουηδία. Στη μελέτη συμμετείχαν ο ακτινολόγος Παντελής Γιαλιάς και η ερευνήτρια Αποστολία Τσιρίκογλου, οι οποίοι ανέλυσαν αναδρομικά χιλιάδες μαστογραφίες. Τα ευρήματα ανοίγουν νέο δρόμο για πιο έγκαιρη αντιμετώπιση της νόσου.
Τι έδειξε η μελέτη για τον καρκίνο του μαστού
Στην αναδρομική μελέτη, οι ερευνητές αξιολόγησαν τρία εμπορικά διαθέσιμα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία τροφοδότησαν με δεδομένα από μαστογραφίες που είχαν πραγματοποιηθεί στη Σουηδία. Στο δείγμα συμπεριλήφθηκαν σχεδόν 89.000 μαστογραφίες από 31.394 γυναίκες, σε ένα χρονικό διάστημα σχεδόν δέκα ετών, μεταξύ Ιανουαρίου 2008 και Απριλίου 2019. Κατά την περίοδο αυτή, 12.072 γυναίκες, δηλαδή το 38,5% του συνόλου, διαγνώστηκαν τελικά με καρκίνο από τους ακτινολόγους. Τα δεδομένα προήλθαν από τη βάση «Validation of Artificial Intelligence for Breast Imaging», η οποία συγκεντρώνει στοιχεία απεικόνισης μαστού από εθελόντριες σε τέσσερις περιοχές της χώρας.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Περίπου το 20% των περιστατικών καρκίνου του μαστού είχαν ήδη ορατά σημάδια στις μαστογραφίες, τα οποία τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης εντόπισαν πολύ νωρίτερα από τους ακτινολόγους. Συγκεκριμένα, στο 20% των γυναικών τα συστήματα αναγνώρισαν ενδείξεις έξι χρόνια πριν από τη διάγνωση, στο 25% τέσσερα χρόνια νωρίτερα και στο 39% δύο χρόνια πριν. Σε ένα ακόμη πιο εντυπωσιακό εύρημα, σε ποσοστό περίπου 15% των γυναικών, τα συστήματα εντόπισαν τον καρκίνο ακόμα και δέκα χρόνια νωρίτερα, αν και εκεί καταγράφηκαν μικρές διαφοροποιήσεις μεταξύ των τριών συστημάτων. Επιπλέον, η ικανότητα διάκρισης μεταξύ πραγματικά θετικών και αρνητικών αποτελεσμάτων έφτασε το 90%.
Η μελέτη συνδέεται με το εθνικό πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου της Σουηδίας, στο οποίο γυναίκες ηλικίας 40 έως 74 ετών καλούνται να υποβάλλονται σε μαστογραφία κάθε δύο χρόνια. Παραδοσιακά, κάθε μαστογραφία αξιολογείται από δύο ακτινολόγους, μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο και εξειδικευμένο προσωπικό. Η ενσωμάτωση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά σε αυτόν τον έλεγχο, εντοπίζοντας πολύ νωρίτερα ύποπτες αλλαγές που ξεφεύγουν από το ανθρώπινο μάτι.
Οι δηλώσεις των ερευνητών για τον καρκίνο του μαστού
Την έρευνα πραγματοποίησε ο ακτινολόγος Παντελής Γιαλιάς, στο πλαίσιο των διδακτορικών του σπουδών στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Linkoping της Σουηδίας. Όπως εξήγησε ο ίδιος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, τα περιστατικά που εντόπισαν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης αφορούν υποκείμενες αλλαγές τις οποίες το ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να αξιολογήσει με σιγουριά. «Μπορεί να είναι μια μικρή διαταραχή αρχιτεκτονικής του μαστού ή σταδιακή αύξηση της πυκνότητας του μαστού, δηλαδή μικρά σημάδια στα οποία δεν μπορείς να βασιστείς όσο έμπειρος ακτινολόγος και να είσαι», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο κ. Γιαλιάς έχει καταγωγή από τη Χίο και σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Comenius στη Μπρατισλάβα, ενώ ειδικεύτηκε στην Ακτινολογία στην Ελλάδα. Από νωρίς εξειδικεύτηκε στην απεικόνιση μαστού, αποκτώντας σχετική πιστοποίηση και στη Σουηδία. Στην έρευνα συμμετείχε επίσης η Ελληνίδα ερευνήτρια Αποστολία Τσιρίκογλου, από το σουηδικό Ινστιτούτο Καρολίνσκα, ενισχύοντας την ελληνική παρουσία στη διεθνή επιστημονική ομάδα πίσω από τη μελέτη.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν προορίζεται να αντικαταστήσει τους ακτινολόγους, αλλά να λειτουργήσει ως επιπλέον εργαλείο στη μάχη για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού. Η δυνατότητα εντοπισμού ύποπτων ενδείξεων χρόνια πριν από την κλινική διάγνωση θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο οργάνωσης των προγραμμάτων προληπτικού ελέγχου, δίνοντας στους γιατρούς περισσότερο χρόνο για παρέμβαση. Η δημοσίευση στο περιοδικό «Radiology» ενισχύει την αξιοπιστία των ευρημάτων στη διεθνή επιστημονική κοινότητα.
