Το ιρανικό ριάλ κατέρρευσε σε νέο ιστορικό χαμηλό τη Δευτέρα 24 Αυγούστου, ξεπερνώντας τα 2 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο στην ανεπίσημη αγορά συναλλάγματος. Η πτώση καταγράφεται λίγο πριν το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανακοινώσει νέο πακέτο σκληρών κυρώσεων κατά της Τεχεράνης, το οποίο ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει χαρακτηρίσει «Οικονομική Ημέρα Απόβασης». Στόχος της Ουάσινγκτον είναι να εξαναγκάσει το Ιράν να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Νέο ιστορικό χαμηλό για το ιρανικό ριάλ
Το νόμισμα του Ιράν υποχώρησε στα 2,02 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο κατά το άνοιγμα των συναλλαγών στην ανεπίσημη αγορά, εκεί όπου πραγματοποιείται το μεγαλύτερο μέρος του συναλλάγματος στη χώρα. Η επίσημη ισοτιμία της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν παρέμενε στα περίπου 1,5 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο, δηλαδή περίπου 29% υψηλότερα από την ανεπίσημη αξία του νομίσματος. Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας, Αμπντολνάσερ Χεμάτι, προσπάθησε να καθησυχάσει τις επιχειρήσεις, διαβεβαιώνοντας ότι το ίδρυμα διαθέτει επαρκές ξένο νόμισμα για να διευκολύνει το εμπόριο.
Το ριάλ βρισκόταν ήδη υπό πίεση πριν από την επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, με τον πληθωρισμό σε διψήφια επίπεδα και την οικονομία να καταγράφει αρνητική ανάπτυξη. Έκτοτε, σχεδόν έξι μήνες πολέμου έχουν επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, με το νόμισμα να καταγράφει διαδοχικά ιστορικά χαμηλά. Η υποτίμηση καθιστά τις εισαγωγές ακριβότερες και τις εξαγωγές φθηνότερες για την ιρανική οικονομία.
Τα Στενά του Ορμούζ και η συμφωνία με το Ομάν
Παρά την οικονομική πίεση, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει καταφέρει ακόμη να αποσπάσει σημαντικές παραχωρήσεις από την Τεχεράνη. Το Ιράν διατηρεί ισχυρό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, τη θαλάσσια οδό από την οποία, πριν από τον πόλεμο, περνούσε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου. Οι ιρανικές επιθέσεις και απειλές έχουν περιορίσει την κυκλοφορία μέσα από τα Στενά, αυξάνοντας την πίεση στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Παράλληλα, το Ιράν και το Ομάν φέρεται να βρίσκονται στα τελικά στάδια συμφωνίας για κοινή διαχείριση της θαλάσσιας οδού, σύμφωνα με περιφερειακούς αξιωματούχους. Το σχέδιο προβλέπει τα πλοία να εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο μέσω διαδρομής ελεγχόμενης από το Ιράν και να εξέρχονται μέσω διαδρομής ελεγχόμενης από το Ομάν. Ο Τραμπ έχει ασκήσει έντονη κριτική στο Ομάν, σύμμαχο των ΗΠΑ, απειλώντας ακόμη και με στρατιωτική δράση αν, όπως υποστηρίζει, η χώρα «μπει εμπόδιο». Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν αναμένεται να επισκεφθεί το Ιράν την Τρίτη για νέο γύρο συνομιλιών.
Κυρώσεις και σε τρίτες χώρες
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, προανήγγειλε σε άρθρο του στους Financial Times την επιβολή ακόμη αυστηρότερων κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων δευτερογενών μέτρων σε χώρες που συνεχίζουν να συναλλάσσονται με το Ιράν. «Κάνουν τα στραβά μάτια στις μεταφορές καυσίμων μέσω θαλάσσης και στην παράνομη χρήση των τραπεζών τους, ενώ παράλληλα αποκρύπτουν την έκταση της συνενοχής τους. Θα έκαναν καλά να εξετάσουν τις συνέπειες των πράξεών τους», ανέφερε ο Μπέσεντ, προειδοποιώντας ότι σε περίπτωση στρατιωτικής απάντησης του Ιράν, ο Τραμπ θα «απαντήσει γρήγορα και αποφασιστικά». Οι απειλές αυτές θα μπορούσαν να θέσουν στο στόχαστρο χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Γερμανία.
Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας για το 2022, το Ιράν πραγματοποίησε εξαγωγές σε 147 χώρες και εισαγωγές από 114. Η Κίνα παραμένει μακράν ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Τεχεράνης, με τις ιρανικές εξαγωγές προς τη χώρα να φτάνουν τα 22,4 δισεκατομμύρια δολάρια και τις εισαγωγές τα 15,6 δισεκατομμύρια δολάρια. Σημαντικοί εξαγωγικοί προορισμοί αποτελούν επίσης το Ιράκ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ οι ιρανικές εισαγωγές προέρχονται κυρίως από τα ΗΑΕ, την Κίνα, την Τουρκία, την Ινδία και τη Γερμανία. Η ίδια η Γερμανία εξήγαγε πέρυσι αγαθά αξίας 1,1 δισεκατομμυρίου δολαρίων στο Ιράν και εισήγαγε προϊόντα αξίας 275 εκατομμυρίων δολαρίων.
Οικονομικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη διαθέτει πιθανότατα αρκετό πετρέλαιο εκτός αποκλεισμού ώστε να διασφαλίσει έσοδα από εξαγωγές για περίπου τέσσερις μήνες ακόμη. Ο Χόρχε Λεόν, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης, σημείωσε ότι μετά από δεκαετίες κυρώσεων το Ιράν έχει αναπτύξει μια «οικονομία επιβίωσης», η οποία του επιτρέπει να αντέχει περισσότερο οικονομικό πόνο με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, η οικονομία της χώρας έχει ήδη υποστεί σοβαρό πλήγμα από τον πόλεμο και παλεύει με ανεξέλεγκτο πληθωρισμό.
