Ο Γκάο Ζεν, μέλος του διεθνώς αναγνωρισμένου καλλιτεχνικού διδύμου «Gao Brothers», καταδικάστηκε από κινεζικό δικαστήριο σε τρία χρόνια φυλάκιση για έργα του που σατίριζαν τον Μάο Τσε Τουνγκ και τον κομμουνισμό. Η απόφαση εκδόθηκε από δικαστήριο της πόλης Σανχέ, στην επαρχία Χεμπέι, και αφορά έργα που ο 70χρονος εικαστικός είχε δημιουργήσει κυρίως μεταξύ 2005 και 2009. Ο Γκάο Ζεν κρίθηκε ένοχος για προσβολή της τιμής «ηρώων και μαρτύρων» της χώρας, ενώ η δίκη διεξήχθη κεκλεισμένων των θυρών.
Η καταδίκη του Γκάο Ζεν και τα έργα που χρησιμοποιήθηκαν ως αποδεικτικά
Ο Γκάο Ζεν και ο μικρότερος αδελφός του, Γκάο Τσιανγκ, γνωστοί διεθνώς ως οι «αδελφοί Γκάο», είχαν γίνει διάσημοι από τη δεκαετία του 2000 χάρη σε έργα που άγγιζαν ευαίσθητα κεφάλαια της κινεζικής ιστορίας, όπως η Πολιτιστική Επανάσταση και η καταστολή στην πλατεία Τιενανμέν το 1989. Στο δικαστήριο παρουσιάστηκαν, σύμφωνα με τη σύζυγό του, τρία έργα ως αποδεικτικά στοιχεία, ανάμεσά τους το χάλκινο γλυπτό «Mao’s Guilt» («Η ενοχή του Μάο»), όπου ο ηγέτης απεικονίζεται γονατιστός και μετανιωμένος, καθώς και ένα άλλο έργο του 2009 στο οποίο ο Μάο εμφανίζεται με μύτη «Πινόκιο» και γυναικείο στήθος.
Ο Γκάο Ζεν ζούσε στη Νέα Υόρκη και είναι μόνιμος κάτοικος των Ηνωμένων Πολιτειών. Τον Αύγουστο του 2024 ταξίδεψε στην Κίνα μαζί με τη σύζυγο και τον γιο του για να επισκεφθεί συγγενείς, όμως στις 26 Αυγούστου συνελήφθη από τις κινεζικές αρχές με την κατηγορία ότι προσέβαλε ήρωες και μάρτυρες της χώρας. Έκτοτε παρέμεινε υπό κράτηση μέχρι τη δίκη, η οποία διεξήχθη χωρίς την παρουσία ξένων διπλωματών, όπως μεταδίδει το Reuters. Η ποινή των τριών ετών που του επιβλήθηκε είναι η μέγιστη προβλεπόμενη από τον νόμο για το συγκεκριμένο αδίκημα.
Η οικογένεια του καλλιτέχνη παραμένει παγιδευμένη στην Κίνα
Η υπόθεση έχει αποκτήσει και διπλωματική διάσταση, καθώς η σύζυγος του Γκάο Ζεν και ο γιος τους, ο οποίος είναι Αμερικανός πολίτης, εξακολουθούν να βρίσκονται στην Κίνα χωρίς να τους επιτρέπεται να αναχωρήσουν από τη χώρα. Κανένας από τους δύο δεν έχει κατηγορηθεί για κάποιο αδίκημα, ωστόσο τους έχει απαγορευθεί η έξοδος από τότε που συνελήφθη ο καλλιτέχνης. Η Amnesty International αναφέρει ότι η οικογένεια έχει υποστεί παρενόχληση και εκφοβισμό, χαρακτηρίζοντας τους περιορισμούς αυτούς μορφή «συλλογικής τιμωρίας».
Οι αντιδράσεις των οργανώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα
Η Σάρα Μπρουκς από την Amnesty International δήλωσε, σύμφωνα με τους «New York Times», ότι η υπόθεση δείχνει πώς νόμοι με αόριστη διατύπωση και πολιτικά κίνητρα χρησιμοποιούνται για να φιμώσουν καλλιτέχνες, ακτιβιστές και ανθρώπους που εκφράζουν απόψεις διαφορετικές από αυτές της κινεζικής κυβέρνησης. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αναδρομική εφαρμογή της νομοθεσίας, καθώς η διάταξη βάσει της οποίας καταδικάστηκε ο Γκάο Ζεν τέθηκε σε ισχύ το 2018, δηλαδή χρόνια μετά τη δημιουργία των επίμαχων γλυπτών.
Το Κινεζικό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα επιβεβαίωσε την καταδίκη, ενώ το ζήτημα καλύφθηκε διεθνώς από μέσα όπως οι «New York Times» και το «Reuters». Ένα από τα πιο γνωστά έργα των αδελφών Γκάο, το γυαλισμένο γλυπτό από ανοξείδωτο ατσάλι «Η Μις Μάο προσπαθεί να ισορροπήσει στην κορυφή του κεφαλιού του Λένιν», είχε παρουσιαστεί το 2010 στο Ρίτσμοντ του Βανκούβερ, δείχνοντας τη διεθνή αναγνώριση που είχε αποκτήσει το έργο του Γκάο Ζεν πολύ πριν από τη σημερινή καταδίκη του.
