Ο Ντόναλντ Τραμπ έστειλε στο Κογκρέσο τη συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Σαουδική Αραβία, ανοίγοντας επίσημα τη διαδικασία εξέτασής της από τους Αμερικανούς νομοθέτες. Η κίνηση έγινε τη Δευτέρα, όπως ανέφερε αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης στο πρακτορείο Reuters. Παρά το βήμα αυτό, ο Λευκός Οίκος ξεκαθαρίζει ότι η τελική εφαρμογή της πυρηνικής συμφωνίας εξαρτάται από μία κρίσιμη πολιτική προϋπόθεση: το Ριάντ να εξομαλύνει τις σχέσεις του με το Ισραήλ και να ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Τι προβλέπει η συμφωνία «123»
Πρόκειται για τη λεγόμενη συμφωνία «123», η οποία προβλέπεται από την αμερικανική νομοθεσία για τη μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας σε τρίτες χώρες. Υπογράφηκε τον Ιούλιο από τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας Κρις Ράιτ και τον Σαουδάραβα ομόλογό του, πρίγκιπα Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, και συνοδεύεται από ξεχωριστή συμφωνία εγγυήσεων. Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας την παρουσιάζει ως τη βάση για μια πολυετή συνεργασία αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Εφόσον τεθεί σε εφαρμογή, η πυρηνική συμφωνία θα έχει διάρκεια 30 ετών και θα επιτρέψει σε αμερικανικές επιχειρήσεις να εξάγουν τεχνολογία για το σαουδαραβικό πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας. Ανάμεσα στα σχεδιαζόμενα έργα βρίσκεται η κατασκευή αντιδραστήρων τύπου AP1000, με τις σχετικές επενδύσεις να αποτιμώνται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Μεγάλος δυνητικός ωφελημένος θεωρείται η αμερικανική εταιρεία Westinghouse, η οποία διεκδικεί ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη του πυρηνικού τομέα του βασιλείου.
Η πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας στην Ουάσιγκτον δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα του Reuters για σχόλιο σχετικά με την αποστολή του κειμένου στο Κογκρέσο.
Το εμπόδιο με το Ισραήλ και οι ανησυχίες για πυρηνικά όπλα
Η σύνδεση της πυρηνικής συμφωνίας με τις Συμφωνίες του Αβραάμ περιπλέκει σημαντικά την πορεία εφαρμογής της. Ο Τραμπ έθεσε δημόσια αυτή την προϋπόθεση μία ημέρα μετά την υπογραφή της συμφωνίας τον Ιούλιο, δηλώνοντας ότι η υλοποίησή της εξαρτάται πλήρως από την εξομάλυνση των σχέσεων Ριάντ – Ισραήλ. «Η θέση του προέδρου δεν έχει αλλάξει, ότι η συμφωνία θα προχωρήσει μόνο εάν η Σαουδική Αραβία ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ», ξεκαθάρισε αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης στο Reuters.
Το σχέδιο έχει προκαλέσει παράλληλα προβληματισμό ανάμεσα σε ειδικούς για τις δικλίδες ασφαλείας που αφορούν τη διάδοση πυρηνικών όπλων. Σύμφωνα με το Reuters, η συμφωνία δεν περιλαμβάνει ορισμένες από τις εγγυήσεις που οι ΗΠΑ απαιτούσαν παραδοσιακά προκειμένου να εμποδίζεται η αξιοποίηση πυρηνικού υλικού για στρατιωτικούς σκοπούς. Οι ειδικοί έχουν εστιάσει στο ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου και της επανεπεξεργασίας χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων, δύο διαδικασίες που θα μπορούσαν θεωρητικά να οδηγήσουν σε στρατιωτική αξιοποίηση του υλικού. Ο Τραμπ πάντως έχει υποστηρίξει δημόσια ότι δεν πρόκειται να επιτραπεί στη Σαουδική Αραβία ο εμπλουτισμός ουρανίου, χωρίς όμως να έχει δημοσιοποιηθεί το πλήρες περιεχόμενο της συμφωνίας ώστε να διευκρινιστεί η ακριβής μορφή των περιορισμών.
Τι ακολουθεί στο Κογκρέσο
Το Κογκρέσο διαθέτει πλέον 90 ημέρες συνεδριάσεων για να εξετάσει τη συμφωνία «123». Βάσει της προβλεπόμενης διαδικασίας, οι Αμερικανοί νομοθέτες μπορούν να επιχειρήσουν να την εμποδίσουν μέσω κοινού ψηφίσματος. Ο Τραμπ διατηρεί ωστόσο δικαίωμα βέτο σε ένα τέτοιο ψήφισμα, κάτι που θα καθιστούσε αναγκαία πλειοψηφία δύο τρίτων στο Κογκρέσο προκειμένου να ανατραπεί η απόφασή του. Η εξέλιξη αυτή τοποθετεί την τελική τύχη της πυρηνικής συμφωνίας τόσο στα χέρια των Αμερικανών νομοθετών όσο και στη διπλωματική πορεία ανάμεσα στο Ριάντ και το Ισραήλ, με το ζήτημα της ένταξης της Σαουδικής Αραβίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ να παραμένει το κρίσιμο στοίχημα για την οριστική εφαρμογή της.
