Ένα ετρουσκικό λιμάνι του 4ου αιώνα π.Χ. εντοπίστηκε βυθισμένο σε βάθος μικρότερο των δύο μέτρων, μόλις 130 μέτρα από το ιερό της Punta della Vipera, στα ανοιχτά της πόλης Santa Marinella, βόρεια της Ρώμης. Την ανακάλυψη έκανε ομάδα υποβρύχιων αρχαιολόγων και γεωλόγων από το Πανεπιστήμιο Sapienza της Ρώμης και το Κέντρο Θαλάσσιων Μελετών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, πρόκειται για τις παλαιότερες γνωστές ενδείξεις αγκυροβολίου που συνδέεται με ετρουσκικό ναό.
Πώς εντοπίστηκε το ετρουσκικό λιμάνι στην Ιταλία
Η κατασκευή του λιμανιού εκτείνεται περίπου 60 μέτρα παράλληλα με την ακτή και άλλα 35 μέτρα προς τη θάλασσα, σχηματίζοντας διάταξη σε σχήμα L που προστατεύει λεκάνη έκτασης περίπου 3.000 τετραγωνικών μέτρων. Τα λιθόκτιστα μπλοκ βρίσκονται σήμερα στον βυθό, σε βάθος από μισό έως δύο μέτρα, καλυμμένα από θαλάσσια βλάστηση και φύκια. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Journal of Cultural Heritage και πραγματοποιήθηκε μέσω ερευνητικής εκστρατείας σε ρηχά νερά, με τη χρήση drones και ελαφρού καταδυτικού εξοπλισμού.
Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Mauro Giorgi, τονίζουν ότι η θέση του λιμανιού, μόλις 130 μέτρα από τον ναό της Punta della Vipera, καθώς και η τεχνική κατασκευής του, υποδεικνύουν χρονολόγηση πριν από τη ρωμαϊκή κυριαρχία. Τα κατάλοιπα παρέμειναν αθέατα για αιώνες επειδή η στάθμη της θάλασσας ανέβηκε, τοποθετώντας την αρχαία ακτογραμμή πάνω από ένα μέτρο κάτω από τη σημερινή. Οι ερευνητές εντόπισαν δύο κύριες ευθυγραμμίσεις λαξευτών δόμων: η πρώτη, κάθετη προς την ακτή, ξεκινά από τον τοίχο μιας σύγχρονης ιδιωτικής βίλας και επεκτείνεται στη θάλασσα, αξιοποιώντας φυσική βραχώδη εξαγωγή πάνω στην οποία οι Ετρούσκοι τοποθέτησαν τετραγωνισμένους λίθους για να δημιουργήσουν σταθερή αποβάθρα.
Η δεύτερη ευθυγράμμιση, παράλληλη προς την ακτή, αποτελείται από δύο σειρές λαξευτών λίθων που απέχουν μεταξύ τους 5 έως 6 μέτρα, με εσωτερικό γέμισμα από πέτρες και βότσαλα, σχηματίζοντας κυματοθραύστη αντίστοιχο με φοινικικά και ελληνικά πρότυπα. Ανάμεσα στα ιδιαίτερα στοιχεία ξεχωρίζει στενό κανάλι πλάτους 0,6 μέτρων, το οποίο διέσχιζε τον παράλληλο προβλήτα και επέτρεπε την ανανέωση του νερού, εμποδίζοντας τις προσχώσεις άμμου και ιζημάτων. Δίπλα στο κανάλι, ένας μεγάλος διαβρωμένος δόμος λειτουργούσε ως προκυμαία, εξασθενώντας την ορμή των κυμάτων που έμπαιναν στη λεκάνη.
Τεχνικά χαρακτηριστικά και σημασία της ανακάλυψης
Το συγκρότημα περιλαμβάνει και κυκλική συγκέντρωση δόμων στο βορειοδυτικό άκρο του παράλληλου προβλήτα, η οποία πιθανότατα λειτουργούσε ως πύργος ή πλατφόρμα πρόσδεσης, με αντίστοιχα παραδείγματα να έχουν εντοπιστεί στη Βόρεια Αφρική. Η προστατευμένη λεκάνη προσέφερε χώρο για τον ελιγμό σκαφών μήκους 15 έως 20 μέτρων, εξυπηρετώντας την παράκτια κυκλοφορία ανάμεσα σε ετρουσκικές πόλεις και τη Μεσόγειο. Το εύρημα δείχνει ένα οργανωμένο δίκτυο ναυτιλίας που είχε αναπτυχθεί στην περιοχή αιώνες πριν από τη ρωμαϊκή επέκταση.
Για τη χρονολόγηση του ετρουσκικού λιμανιού, οι ερευνητές αξιοποίησαν το σημερινό βάθος των καταλοίπων σε συνδυασμό με το ύψος που θα έπρεπε να είχε ο προβλήτας όταν χτίστηκε. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η στάθμη της θάλασσας ήταν τότε 1,2 έως 1,4 μέτρα χαμηλότερη από τη σημερινή, γεγονός που τοποθετεί την κατασκευή του λιμανιού μεταξύ του 6ου και του 3ου αιώνα π.Χ. Η τεχνική κατασκευής, με λαξευτούς δόμους από ασβεστολιθικό πέτρωμα και χωρίς χρήση υδραυλικού κονιάματος, επιβεβαιώνει την προρωμαϊκή προέλευση του έργου. Ο ναός της Punta della Vipera, κοντά στον οποίο βρέθηκε το λιμάνι, φαίνεται να αποτελούσε σημείο αναφοράς για τους ναυτικούς που προσέγγιζαν την ακτή.
Η ανακάλυψη προσφέρει νέα στοιχεία για την ετρουσκική ναυτιλιακή υποδομή, καθώς αποδεικνύει πως οι κάτοικοι της περιοχής είχαν αναπτύξει προηγμένες τεχνικές λιμενικής κατασκευής πολύ πριν από τη ρωμαϊκή περίοδο. Η στενή σχέση ανάμεσα στο λιμάνι και το ιερό δείχνει πως η θρησκευτική και η εμπορική δραστηριότητα ήταν στενά συνδεδεμένες στην ετρουσκική κοινωνία. Η ομάδα του Πανεπιστημίου Sapienza σημειώνει ότι η χρήση drones και ελαφρού καταδυτικού εξοπλισμού αποδείχθηκε πολύτιμη για τον εντοπισμό καταλοίπων που παρέμεναν κρυμμένα κάτω από τη θάλασσα για περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια.
