Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, 27 Αυγούστου, τη μνήμη του Αγίου Φανουρίου του Μεγαλομάρτυρα, ενός από τους πιο αγαπητούς αγίους της λαϊκής παράδοσης. Παράλληλα, το εορτολόγιο τιμά τον Άγιο Αρκάδιο βασιλέα, τον Άγιο Λιβέριο πάπα Ρώμης και τον Όσιο Ποιμένα, επίσκοπο Κορδούης. Χιλιάδες Έλληνες με τα αντίστοιχα ονόματα γιορτάζουν σήμερα την ονομαστική τους εορτή, ενώ σε πολλές εκκλησίες θα μοιραστεί η παραδοσιακή φανουρόπιτα.
Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 27 Αυγούστου
Την τιμητική τους σήμερα έχουν όσοι φέρουν το όνομα Φανούριος, Φανούρης, Φάνης, Νούρης, Φανουρία, Φανή και Φανούλα. Γιορτάζουν επίσης οι Αρκάδιος, Αρκάδης, Αρκαδία και Αρκάδα, καθώς και οι Λιβέριος, Λυμπέρης, Λιμπέρης, Λιμπέριος και Λιβέρης. Στη λίστα των εορταζόντων περιλαμβάνονται ακόμη τα ονόματα Όσιος και Οσία, προς τιμήν του Οσίου Ποιμένος. Πρόκειται για ονόματα με μακρά παράδοση στον ελληνικό χώρο, που συνδέονται άμεσα με τους τέσσερις αγίους που εορτάζουν σήμερα.
Η Εκκλησία τιμά συγκεκριμένα τη μνήμη του Αγίου Φανουρίου του Μεγαλομάρτυρος, του Αγίου Αρκαδίου του βασιλέως, του Αγίου Λιβερίου, πάπα Ρώμης του Ομολογητού, και του Οσίου Ποιμένος, επισκόπου Κορδούης. Ανάμεσα στους τέσσερις, ο Άγιος Φανούριος ξεχωρίζει ως ο πλέον δημοφιλής στη λαϊκή ευσέβεια, με το όνομά του να συνδέεται στενά με μία από τις πιο διαδεδομένες θρησκευτικές παραδόσεις της χώρας.
Η άγνωστη ιστορία του Αγίου Φανουρίου
Ο Άγιος Φανούριος αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση στην ορθόδοξη αγιολογία, καθώς για αιώνες παρέμενε πρακτικά άγνωστος. Το όνομά του βγήκε στο φως τον 14ο αιώνα, όταν κατά την εκσκαφή παλιών σπιτιών στο νότιο τμήμα του παλιού τείχους της Ρόδου εντοπίστηκε αρχαίος ναός με κατεστραμμένες εικόνες. Ανάμεσά τους ξεχώριζε μία καλά διατηρημένη εικόνα, πάνω στην οποία ο τότε μητροπολίτης Ρόδου Νείλος ο Β΄ ο Διασπωρινός διάβασε το όνομα «ὁ ἅγιος Φανῶ». Ακριβώς επειδή η μνήμη του «φανερώθηκε» εκ νέου μέσα από αυτή την ανακάλυψη, ο Άγιος έμεινε γνωστός και ως Νεοφανής.
Στην εικόνα ο Φανούριος απεικονιζόταν ως νεαρός στρατιώτης, κρατώντας σταυρό με αναμμένη λαμπάδα, ενώ γύρω του παρουσιάζονταν 12 σκηνές από το μαρτύριό του. Οι παραστάσεις έδειχναν τον Άγιο να δικάζεται από ηγεμόνα, να λιθοβολείται, να μαστιγώνεται, να βασανίζεται με σιδερένια νύχια, να φυλακίζεται και τελικά να στέκεται μέσα σε καμίνι φωτιάς με τα χέρια υψωμένα σε προσευχή. Ο Νείλος ανοικοδόμησε τον αρχαίο ναό όπου βρέθηκε η εικόνα και τον αφιέρωσε στο όνομα του Αγίου, ενώ φέρεται να συνέταξε και την Ακολουθία του. Από τη Ρόδο, όπου ο Φανούριος θεωρείται και προστάτης του νησιού, η τιμή του επεκτάθηκε γρήγορα στα Δωδεκάνησα, την Κρήτη, την Κύπρο, τη Χίο, τη Λέσβο και την Πάτρα, φτάνοντας σταδιακά σε όλον τον ελληνικό χώρο, όπου σήμερα υπάρχουν πολλοί ναοί αφιερωμένοι στο όνομά του.
Η παράδοση της φανουρόπιτας
Το όνομα του Αγίου Φανουρίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη φανουρόπιτα, ένα νηστίσιμο γλυκό που ετοιμάζεται παραδοσιακά την παραμονή ή ανήμερα της γιορτής του. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, οι πιστοί επικαλούνταν τον Άγιο όταν έχαναν κάποιο αντικείμενο, ζητώντας του να το «φανερώσει». Με τον καιρό η έννοια διευρύνθηκε και ο Φανούριος άρχισε να καλείται να φανερώσει λύσεις, ευκαιρίες, ακόμη και έναν μελλοντικό σύζυγο. Η φανουρόπιτα παρασκευάζεται συνήθως με 7 ή 9 υλικά, αριθμούς που φέρουν συμβολική βαρύτητα στη λαϊκή θρησκευτική παράδοση, χωρίς ωστόσο να υπάρχει μία επίσημη συνταγή. Στις πιο συνηθισμένες εκδοχές περιλαμβάνονται αλεύρι, λάδι, ζάχαρη, χυμός πορτοκαλιού, σταφίδες, κανέλα και ξηροί καρποί.
Οι φανουρόπιτες μεταφέρονται παραδοσιακά στις εκκλησίες για να ευλογηθούν και στη συνέχεια μοιράζονται στους πιστούς. Το έθιμο παραμένει ιδιαίτερα διαδεδομένο γύρω από τη 27η Αυγούστου, ωστόσο πολλοί το τηρούν και σε άλλες περιόδους του χρόνου, όποτε προκύπτει η ανάγκη να ζητήσουν τη μεσολάβηση του Αγίου. Ερευνητές έχουν επισημάνει ότι η απεικόνιση του Φανουρίου παρουσιάζει ομοιότητες με εκείνη του Αγίου Γεωργίου, χωρίς ωστόσο αυτό να έχει μειώσει τη λαϊκή αφοσίωση που τον συνοδεύει εδώ και έξι αιώνες.
