Ο Ράτκο Μλάντιτς, ο πρώην στρατιωτικός ηγέτης των Σέρβων της Βοσνίας που έμεινε γνωστός ως «χασάπης της Βοσνίας», πέθανε την Πέμπτη σε ηλικία 84 ετών. Ο Μλάντιτς άφησε την τελευταία του πνοή στο κέντρο κράτησης των Ηνωμένων Εθνών στη Χάγη, όπου εξέτιε την ποινή της ισόβιας κάθειρξης που του είχε επιβληθεί κυρίως για τη γενοκτονία των Μουσουλμάνων της Βοσνίας στη Σρεμπρένιτσα το 1995. Την είδηση μετέδωσε αρχικά η δημόσια τηλεόραση της Σερβίας, ενώ τον θάνατο του Ράτκο Μλάντιτς επιβεβαίωσε στη συνέχεια αξιωματούχος του ΟΗΕ.
Η στρατιωτική ηγεσία και οι κρίσιμες μάχες του πολέμου
Ο Ράτκο Μλάντιτς ήταν επικεφαλής του Στρατού της Σερβικής Δημοκρατίας και συνολικά της σερβικής πλευράς κατά τη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας, μεταξύ 1992 και 1995. Υπό τη στρατιωτική του καθοδήγηση, ο Σερβοβοσνιακός Στρατός κατέγραψε αρκετές κρίσιμες νίκες, όπως η Επιχείρηση Διάδρομος, τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 1992, ενάντια στον Βοσνιακό και τον Κροατικό Στρατό, καθώς και η Επιχείρηση Βρμπας ενάντια στους Κροάτες, από τον Ιούνιο έως τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς. Τον Ιούλιο του 1995 ακολούθησαν οι επιχειρήσεις Κριβάγια και Στουπτσάνιτσα, ενάντια στους Βόσνιους και στις δυνάμεις του ΟΗΕ.
Η πιο σκοτεινή στιγμή στην πορεία του Ράτκο Μλάντιτς ήταν η σφαγή της Σρεμπρένιτσα, τον Ιούλιο του 1995, όταν δολοφονήθηκαν περισσότεροι από 8.000 μουσουλμάνοι άνδρες και αγόρια. Πρόκειται για την αιματηρότερη θηριωδία που καταγράφηκε στην ευρωπαϊκή ήπειρο μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Μλάντιτς θεωρήθηκε επίσης υπεύθυνος για την πολιορκία του Σαράγεβο, η οποία κράτησε 43 μήνες. Μετά τη λήξη του πολέμου παρέμεινε φυγάς για περίπου 16 χρόνια, έως ότου συνελήφθη στις 26 Μαΐου 2011 σε ένα αγροτικό χωριό βόρεια του Βελιγραδίου.
Η καταδίκη και οι αντιδράσεις στη Σερβία
Το 2017, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία στη Χάγη έκρινε τον Ράτκο Μλάντιτς ένοχο για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου, επιβάλλοντάς του ισόβια κάθειρξη. Απαγγέλλοντας την ετυμηγορία, ο πρόεδρος του δικαστηρίου, Άλφονς Όριε, είχε δηλώσει ότι τα εγκλήματα του Σέρβου στρατιωτικού κατατάσσονται μεταξύ των πιο αποτρόπαιων που είναι γνωστά στην ανθρωπότητα. Ο Μλάντιτς άσκησε έφεση κατά της απόφασης, η οποία ωστόσο επικυρώθηκε το 2021, κλείνοντας οριστικά τον δικαστικό του αγώνα. Η δίκη του υπήρξε από τις τελευταίες υψηλού προφίλ υποθέσεις που εκδίκασε το δικαστήριο της Χάγης, το οποίο έκλεισε αφού απένειμε δικαιοσύνη σε σχεδόν 100 πρόσωπα για τις φρικαλεότητες των Βαλκανικών πολέμων, μεταξύ των οποίων και ο πολιτικός ηγέτης των Σερβοβόσνιων, Ράντοβαν Κάρατζιτς.
Παρά την καταδίκη του για γενοκτονία, ο Ράτκο Μλάντιτς εξακολουθεί να θεωρείται ήρωας πολέμου από μερίδα Σέρβων. Το όνομά του, αλλά και πορτρέτα του, εμφανίζονται συχνά σε τοίχους του Βελιγραδίου. Σύμφωνα με στοιχεία της Πρωτοβουλίας Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (YIHR) στη Σερβία, τον Μάρτιο του 2023 είχαν καταγραφεί πάνω από 250 αναφορές σε πορτρέτα ή γκράφιτι του Μλάντιτς μέσα στην πόλη, αρκετά εκ των οποίων βρίσκονται λίγα μόλις μέτρα από την κεντρική Πλατεία Δημοκρατίας. Ορισμένα από αυτά τα γκράφιτι συνοδεύονται από επιγραφές που αρνούνται την τέλεση γενοκτονίας στη Σρεμπρένιτσα, κάτι που αναδεικνύει πόσο διχασμένη παραμένει η σερβική κοινωνία απέναντι στο ιστορικό βάρος του πολέμου της Βοσνίας. Ο θάνατος του Ράτκο Μλάντιτς κλείνει έναν κύκλο δεκαετιών δικαστικών διαδικασιών γύρω από τα εγκλήματα του πολέμου της Βοσνίας, χωρίς ωστόσο να κλείνει τις πληγές που άφησε πίσω του η σφαγή της Σρεμπρένιτσα.
