Ο βασιλιάς της Νορβηγίας Χάραλντ Ε΄ έφυγε από τη ζωή την Παρασκευή 28 Αυγούστου, σε ηλικία 89 ετών, έπειτα από 35 χρόνια στον θρόνο. Ο μονάρχης, ο γηραιότερος εν ενεργεία στην Ευρώπη, απεβίωσε στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Όσλο, όπου νοσηλευόταν από τις 17 Αυγούστου για βακτηριακή λοίμωξη στο αίμα. Τη διαδοχή του αναλαμβάνει αυτομάτως ο γιος του, πρίγκιπας Χάακον, ο οποίος γίνεται βασιλιάς Χάακον Η΄. Ο θάνατος του βασιλιά Χάραλντ Νορβηγίας έρχεται σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων για τη βασιλική οικογένεια.
Ο θάνατος του βασιλιά Χάραλντ Νορβηγίας
Σύμφωνα με ανακοίνωση των Ανακτόρων του Όσλο, ο Χάραλντ απεβίωσε ειρηνικά στις 06:35 τοπική ώρα (04:35 GMT) την Παρασκευή, στο εθνικό νοσοκομείο της νορβηγικής πρωτεύουσας. Ο βασιλιάς είχε εισαχθεί στο νοσοκομείο στις 17 Αυγούστου, όπου υποβαλλόταν σε θεραπεία για σοβαρή βακτηριακή λοίμωξη στο αίμα. Ο 89χρονος μονάρχης έπασχε επίσης από αιμολυτική αναιμία, μια πάθηση του αίματος που προκαλεί ταχεία καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων και οδηγεί σε κόπωση, ωχρότητα και δύσπνοια. Είκοσι τέσσερις ώρες πριν τον θάνατό του, μέλη της βασιλικής οικογένειας τον επισκέφθηκαν στο νοσοκομείο, ενώ πλήθος κόσμου είχε αρχίσει να καταθέτει λουλούδια έξω από τα Ανάκτορα.
Ο βασιλιάς Χάραλντ ανέβηκε στον θρόνο της Νορβηγίας το 1991, σε ηλικία 53 ετών, και παρέμεινε αρχηγός του κράτους για 35 χρόνια, καθιστάμενος ο γηραιότερος εν ενεργεία μονάρχης της Ευρώπης. Ήταν ο πρώτος βασιλιάς της Νορβηγίας που γεννήθηκε στη χώρα από τον 14ο αιώνα, ενώ ως δισέγγονος της βασίλισσας Βικτωρίας της Βρετανίας διατηρούσε στενούς δεσμούς με άλλους ευρωπαϊκούς θρόνους. Τα προβλήματα υγείας τον ταλαιπωρούσαν εδώ και χρόνια. Το 2024 είχε νοσηλευτεί εκτάκτως στη Μαλαισία, όπου βρισκόταν διακοπές, και του τοποθετήθηκε προσωρινός βηματοδότης, ενώ ο επαναπατρισμός του έγινε με τη βοήθεια των ενόπλων δυνάμεων της Νορβηγίας. Αργότερα του τοποθετήθηκε μόνιμος βηματοδότης, και ο ίδιος ανακοίνωσε τότε πως θα περιόριζε τις επίσημες εμφανίσεις του, χωρίς ωστόσο να εξετάζει ποτέ το ενδεχόμενο παραίτησης, επιμένοντας ότι ο όρκος του ενώπιον του νορβηγικού κοινοβουλίου είναι ισόβιος.
Δύσκολη περίοδος για τη νορβηγική μοναρχία
Ο θάνατος του βασιλιά Χάραλντ σημειώνεται σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη περίοδο για τη νορβηγική βασιλική οικογένεια. Η πριγκίπισσα διάδοχος Μέτε-Μάριτ, σύζυγος του νέου βασιλιά Χάακον, βρέθηκε στο επίκεντρο έντονης κριτικής εξαιτίας της φιλίας της με τον καταδικασμένο για σεξουαλικά αδικήματα Τζέφρι Έπστιν, με δημοσιοποιημένη επικοινωνία μεταξύ 2011 και 2014. Η ίδια ζήτησε δημόσια συγγνώμη, εκφράζοντας «βαθύτατη λύπη» για τη ζημιά που προκάλεσε στη βασιλική οικογένεια, ενώ ακόμη και ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε, προχώρησε σε ασυνήθιστη δημόσια παρέμβαση κατηγορώντας τη Μέτε-Μάριτ για «κακή κρίση». Παράλληλα, ο γιος της Μέτε-Μάριτ από προηγούμενη σχέση, Μάριους Χόιμπι, κρίθηκε ένοχος τον Ιούνιο για δύο από τέσσερις κατηγορίες βιασμού και για ενδοοικογενειακή βία, καταδικάστηκε σε τέσσερα χρόνια φυλάκισης, ενώ τόσο ο ίδιος όσο και η εισαγγελία έχουν ασκήσει έφεση.
Δύο ημέρες μετά την καταδίκη του Μάριους Χόιμπι, τα Ανάκτορα ανακοίνωσαν ότι η Μέτε-Μάριτ είχε υποβληθεί με επιτυχία σε μεταμόσχευση πνεύμονα. Έπειτα από αρκετές εβδομάδες νοσηλείας, επέστρεψε στο σπίτι και γιόρτασε τον Αύγουστο την αργυρή επέτειο γάμου της με τον Χάακον. Οι διαδοχικές κρίσεις άφησαν το αποτύπωμά τους στην κοινή γνώμη, καθώς η υποστήριξη προς τη νορβηγική μοναρχία υποχώρησε στο 60% τον Φεβρουάριο του 2026, από 70% τον προηγούμενο μήνα, σύμφωνα με δημοσκόπηση της Norstat για λογαριασμό του δημόσιου δικτύου NRK, με μικρή ανάκαμψη στο 64% τον Μάιο. Ο ίδιος ο βασιλιάς Χάραλντ, ωστόσο, παρέμεινε διαχρονικά δημοφιλής, καθώς στην ίδια δημοσκόπηση αναδείχθηκε ως το μέλος της βασιλικής οικογένειας που εκπροσωπούσε καλύτερα τον θεσμό, με βαθμολογία 9,2 στα 10.
Παρατηρητές της βασιλικής οικογένειας περιγράφουν τον Χάραλντ ως προσγειωμένο, σεβαστό και αγαπητό, αποκαλώντας τον «παππού» του έθνους και «Βασιλιά του Λαού», τίτλο που είχε χρησιμοποιηθεί παλαιότερα και για τον πατέρα του, τον βασιλιά Όλαφ Ε΄. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, ο Χάραλντ εκσυγχρόνισε τη μοναρχία, έσπασε την παράδοση παντρευόμενος μια κοινή θνητή, τη βασίλισσα Σόνια, με την οποία έζησε σχεδόν 58 χρόνια γάμου, και λειτούργησε ως ενωτική μορφή στις πιο δύσκολες στιγμές της Νορβηγίας. Χαρακτηριστική ήταν η παρέμβασή του το 2011, όταν ο ακροδεξιός Άντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ σκότωσε 77 ανθρώπους στο Όσλο και στο νησί Ουτόγια, και ο βασιλιάς κάλεσε τους Νορβηγούς να στηρίξουν ο ένας τον άλλον και να μην αφήσουν τον φόβο να επικρατήσει.
Ο Χάακον διάδοχος του βασιλιά Χάραλντ
Τη θέση του βασιλιά Χάραλντ αναλαμβάνει αυτομάτως ο γιος του, πρίγκιπας Χάακον, ο οποίος γίνεται βασιλιάς Χάακον Η΄, ενώ η σύζυγός του, Μέτε-Μάριτ, περνά στον ρόλο της βασίλισσας. Η κόρη του ζευγαριού, πριγκίπισσα Ίνγκριντ Αλεξάντρα, γίνεται πλέον η άμεση διάδοχος του θρόνου και αναμένεται να λάβει επισήμως τον τίτλο της πριγκίπισσας διαδόχου. Η Νορβηγία δεν πραγματοποιεί πλέον παραδοσιακές τελετές στέψης, καθώς η τελευταία έγινε το 1906, οπότε ο νέος βασιλιάς αναμένεται να ακολουθήσει τη σύγχρονη συνταγματική διαδικασία, με επίσημη ανάληψη καθηκόντων ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας και στη συνέχεια του νορβηγικού κοινοβουλίου. Ο Χάακον, γεννημένος το 1973, είχε ήδη ασκήσει καθήκοντα αντιβασιλέα κατά τη διάρκεια της ασθένειας του πατέρα του και προετοιμαζόταν ουσιαστικά για τον ρόλο αυτόν επί δεκαετίες, έχοντας φοιτήσει στη ναυτική ακαδημία, σπουδάσει πολιτικές επιστήμες στο Berkeley και αναπτυξιακές σπουδές στο London School of Economics.
Ο νέος βασιλιάς παραλαμβάνει έναν θεσμό που έχει δεχθεί αλλεπάλληλα πλήγματα το τελευταίο διάστημα, σε αντίθεση με τον πατέρα του που απολάμβανε εξαιρετικά υψηλή αποδοχή. Ο βασιλιάς Χάραλντ αφήνει πίσω του τη σύζυγό του, βασίλισσα Σόνια, την κόρη τους, πριγκίπισσα Μάρθα Λουίζα, τον γιο τους, τον νέο βασιλιά Χάακον, καθώς και έξι εγγόνια. Η κηδεία του αναμένεται να αποτελέσει μια από τις μεγαλύτερες τελετές που έχει ζήσει η Νορβηγία τα τελευταία χρόνια, καθώς ο βασιλιάς Χάραλντ παραμένει μια από τις πιο σεβαστές μορφές στη σύγχρονη ιστορία της χώρας.
