Στο Τσαταλχογιούκ, τον εμβληματικό νεολιθικό οικισμό της κεντρικής Μικράς Ασίας, οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ένα ασυνήθιστο ταφικό συγκρότημα που ονόμασαν «Σπίτι των Νεκρών». Δίπλα σε αυτό εντοπίστηκαν οκτώ βρεφικοί σκελετοί, κανένας μεγαλύτερος των έξι μηνών. Η ανακάλυψη έγινε στην Ανατολική Περιοχή του ανατολικού τύμβου του οικισμού, μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO στην πεδιάδα του Ικονίου. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το εύρημα αποκαλύπτει μια ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι τελευταίοι κάτοικοι του Τσαταλχογιούκ οργάνωναν τον θάνατο, τις τελετουργίες και τον κοινοτικό τους χώρο, πριν από 9.000 χρόνια.
Το Σπίτι των Νεκρών και οι οκτώ βρεφικές ταφές
Οι ανασκαφείς έδωσαν την ονομασία «Σπίτι των Νεκρών» σε μία από τις δομές του συγκροτήματος, αφού εντόπισαν συνολικά 18 ανθρώπινες ταφές μέσα στα μικρά εσωτερικά της διαμερίσματα. Η περιοχή φαίνεται να κατοικήθηκε κατά τους τελευταίους αιώνες χρήσης του Ανατολικού Τύμβου, λίγο πριν η εγκατάσταση μετατοπιστεί προς τον γειτονικό Δυτικό Τύμβο. Ακριβώς δίπλα σε αυτό το συγκρότημα εντοπίστηκαν οι οκτώ νεοανακαλυφθέντες σκελετοί βρεφών, ένα εύρημα που οι αρχαιολόγοι θεωρούν άμεσα συνδεδεμένο με τη λειτουργία του χώρου. Η ανθρωπολογική εξέταση των οστών έδειξε ότι όλα τα βρέφη ήταν πολύ μικρής ηλικίας, με το μεγαλύτερο να υπολογίζεται στους έξι μήνες κατά τον θάνατό του.
Σύμφωνα με τον διευθυντή των ανασκαφών του Τσαταλχογιούκ, καθηγητή Αλί Οζάν, το συγκρότημα δεν φαίνεται να χρησιμοποιούνταν για την καθιερωμένη καθημερινή ζωή των κατοίκων. Ο ίδιος δήλωσε στο Πρακτορείο Anadolu ότι οι ταφές εντοπίστηκαν σε θαλάμους συνδεδεμένους με μια δομή οργανωμένη γύρω από έναν ανοιχτό χώρο. Η διάταξη αυτή δείχνει ότι το Σπίτι των Νεκρών λειτουργούσε ως ξεχωριστός χώρος, αφιερωμένος αποκλειστικά στους νεκρούς και τις σχετικές τελετουργίες, και όχι ως τμήμα κατοικίας. Οι ερευνητές μελετούν τώρα τόσο τα οστά όσο και το ευρύτερο αρχαιολογικό πλαίσιο, προκειμένου να προσδιορίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τι ακριβώς συνέβαινε σε αυτό το τμήμα του οικισμού κατά την τελευταία φάση της λειτουργίας του.
Από τις ταφές κάτω από τα σπίτια στο ξεχωριστό Σπίτι των Νεκρών
Κατά το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του Τσαταλχογιούκ, οι νεκροί δεν διαχωρίζονταν από τους ζωντανούς. Οι κάτοικοι έθαβαν τους συγγενείς τους κάτω από τα δάπεδα και τις υπερυψωμένες πλατφόρμες των ίδιων σπιτιών στα οποία συνέχιζαν να ζουν καθημερινά. Ωστόσο, οι νέες ανασκαφές στο ανατολικό τμήμα του τύμβου αποκαλύπτουν κάτι διαφορετικό: ένα συγκρότημα κτιρίων που προφανώς δημιουργήθηκε για δραστηριότητες οι οποίες δεν ήταν πρωτίστως οικιακές. Η αλλαγή αυτή αποτυπώνει μια σημαντική καμπή στην εξέλιξη της προϊστορικής κοινότητας, καθώς οι τελευταίοι κάτοικοι φαίνεται να επέλεξαν να διαχωρίσουν τον χώρο των νεκρών από τον χώρο της καθημερινής ζωής τους.
Το γεγονός ότι το Σπίτι των Νεκρών φιλοξενούσε 18 ταφές, σε συνδυασμό με τις οκτώ βρεφικές ταφές που εντοπίστηκαν ακριβώς δίπλα του, ενισχύει την εικόνα ενός χώρου με ιδιαίτερο τελετουργικό χαρακτήρα για την κοινότητα του Τσαταλχογιούκ. Το μνημείο, καταγεγραμμένο ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, παραμένει ένα από τα σημαντικότερα σημεία αναφοράς για τη μελέτη των πρώτων μόνιμων ανθρώπινων εγκαταστάσεων στον κόσμο. Η μετάβαση της εγκατάστασης από τον Ανατολικό στον Δυτικό Τύμβο, που φαίνεται να συνέπεσε χρονικά με αυτή την αλλαγή στις ταφικές πρακτικές, αποτελεί κεντρικό σημείο ενδιαφέροντος για τους αρχαιολόγους που συνεχίζουν τις ανασκαφές στην περιοχή.
