Η βιομηχανία των influencers, που φέτος αποτιμάται σε σχεδόν 500 δισεκατομμύρια ευρώ παγκοσμίως, περνά την πρώτη σοβαρή κρίση εμπιστοσύνης από τότε που γεννήθηκε. Οι υπερβολικά επιμελημένες αναρτήσεις, τα κομψά ξενοδοχεία και οι θέσεις στην πρώτη σειρά επιδείξεων μόδας δεν προκαλούν πια τον ίδιο θαυμασμό στο κοινό. Από τη Σαντορίνη και το Μπαλί μέχρι τη Βαρκελώνη και το Coachella, καταναλωτές και κάτοικοι εκφράζουν ολοένα πιο έντονα την αντίθεσή τους στη λογική της διαρκούς προβολής. Το φαινόμενο δεν αγγίζει μόνο τους επαγγελματίες δημιουργούς περιεχομένου, αλλά έχει περάσει και στην καθημερινότητα εκατομμυρίων χρηστών των κοινωνικών δικτύων.
Μια αγορά δισεκατομμυρίων σε αναζήτηση αξιοπιστίας
Οι αριθμοί δείχνουν πόσο μεγάλη έχει γίνει η οικονομία γύρω από τους influencers. Η παγκόσμια αγορά πλησιάζει τα 500 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ οι επιχειρήσεις φέρεται να αποκομίζουν πέντε έως έξι ευρώ για κάθε ευρώ που επενδύουν σε καμπάνιες με δημιουργούς περιεχομένου. Σε χώρες όπως η Ισπανία, ο κλάδος αποτιμάται σε 128 εκατομμύρια ευρώ ετησίως, με αύξηση 23% σε σχέση με προηγούμενες χρονιές. Παράλληλα, περίπου ένας στους δύο καταναλωτές δηλώνει ότι εμπιστεύεται δημιουργούς περιεχομένου πριν προχωρήσει σε μια αγορά, στοιχείο που δείχνει πόσο βαθιά έχει ριζώσει η επιρροή τους στην καταναλωτική συμπεριφορά.
Παρά τα υψηλά κέρδη, η κρίση εμπιστοσύνης δεν έχει οικονομικά αίτια αλλά πολιτισμικά. Το κοινό αντιμετωπίζει πλέον με δυσπιστία την κατανάλωση που παρουσιάζεται ως αυθόρμητη εμπειρία, ενώ η παλιά γενιά μεγάλων ονομάτων του lifestyle βρίσκεται αντιμέτωπη με αμφισβήτηση που δεν είχε ξαναδεί. Το επάγγελμα δεν εξαφανίζεται, ωστόσο αλλάζει πρόσωπα, γλώσσα και κανόνες λειτουργίας.
Αντιδράσεις από καταστήματα, κατοίκους και κοινό
Η δυσαρέσκεια απέναντι στους influencers έχει μετατραπεί πλέον σε ορατή αντίδραση σε πολλά σημεία του πλανήτη. Καταστήματα και εστιατόρια αναρτούν πινακίδες που απαγορεύουν ρητά την είσοδο σε δημιουργούς περιεχομένου. Κάτοικοι δημοφιλών τουριστικών προορισμών, από τη Σαντορίνη έως το Μπαλί, διαμαρτύρονται επειδή δρόμοι, παραλίες και επιχειρήσεις μετατρέπονται σε σκηνικά για βιντεοσκόπηση. Στη Βαρκελώνη, δημιουργοί έχουν φτάσει στο σημείο να βιντεοσκοπούνται πάνω στις κυλιόμενες σκάλες του μετρό, μπλοκάροντας την έξοδο ώστε να εμφανίζεται πίσω τους η Σαγράδα Φαμίλια. Στο φεστιβάλ Coachella, όπου συγκεντρώθηκαν περίπου 3.000 influencers, εκείνο που τελικά έγινε viral δεν ήταν το περιεχόμενο των ίδιων των δημιουργών αλλά οι παρωδίες που δημιουργήθηκαν εις βάρος τους.
Η τριβή αυτή αποκαλύπτει κάτι ευρύτερο: η κουλτούρα των influencers δεν περιορίζεται πια στους επαγγελματίες του χώρου, καθώς έχει περάσει στη συμπεριφορά απλών χρηστών. Άνθρωποι φωτογραφίζονται στους καθρέφτες δοκιμαστηρίων, βιντεοσκοπούν το μακιγιάζ τους ή περιγράφουν ένα ταξίδι με την ίδια γλώσσα της διαρκούς υπερβολής που χρησιμοποιούσαν μέχρι τώρα μόνο επαγγελματίες δημιουργοί. Εκφράσεις όπως «απίστευτο» και «πρέπει οπωσδήποτε να πάτε» έχουν αντικαταστήσει την ψύχραιμη αξιολόγηση και τη σύγκριση.
Το TikTok αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού
Η άνοδος του TikTok επιταχύνει τη μετάβαση σε νέο μοντέλο επιρροής. Το Instagram είχε χτίσει την κυριαρχία του πάνω στην αισθητική τελειότητα και τις πολυδάπανες παραγωγές. Το TikTok, αντίθετα, προκρίνει την ταχύτητα, την αμεσότητα και το χιούμορ, δίνοντας την εντύπωση ότι ο δημιουργός μιλά χωρίς φίλτρα, ακόμη κι όταν αυτή η αυθεντικότητα είναι στην πραγματικότητα χορογραφημένη μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. Το κοινό, πάντως, φαίνεται να ανταποκρίνεται πιο θετικά σε αυτή τη νέα, λιγότερο επιμελημένη εικόνα σε σχέση με το παλιό μοντέλο των υπερβολικά στημένων αναρτήσεων.
