Οι φάλαινες φυσητήρες έχουν επιστρέψει δυναμικά στις ακτές της Βραζιλίας, σχεδόν σαράντα χρόνια μετά την παγκόσμια απαγόρευση της φαλαινοθηρίας. Στο αρχιπέλαγος Αμπρόλιος, στα ανοιχτά της πολιτείας Μπαΐα, επιστήμονες καταγράφουν κάθε χρόνο εκατοντάδες κητώδη που κάποτε βρίσκονταν στα πρόθυρα της εξαφάνισης. Ο πληθυσμός τους στον Νότιο Ατλαντικό έχει φτάσει πλέον τις 35.000, περίπου το μισό του παγκόσμιου συνόλου του είδους. Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται ως μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες προστασίας θαλάσσιων θηλαστικών των τελευταίων δεκαετιών.
Από την αφάνεια στις 35.000 φάλαινες φυσητήρες
Τη δεκαετία του 1980 οι φάλαινες φυσητήρες είχαν φτάσει σχεδόν σε πλήρη εξαφάνιση στον Νότιο Ατλαντικό, θύματα δεκαετιών εντατικής φαλαινοθηρίας. Η κατάσταση άλλαξε ριζικά το 1986, όταν τέθηκε σε ισχύ το παγκόσμιο μορατόριουμ στη διεθνή εμπορική φαλαινοθηρία. Έναν χρόνο αργότερα η Βραζιλία απαγόρευσε την πρακτική δια νόμου, ενώ αργότερα ανακήρυξε την περιοχή αναπαραγωγής στο Αμπρόλιος ως προστατευόμενη ζώνη. Το 2014 η φάλαινα φυσητήρας αφαιρέθηκε επίσημα από τη λίστα των απειλούμενων ειδών της Βραζιλίας, σηματοδοτώντας την πλήρη ανάκαμψη του πληθυσμού της.
Τα θερμά νερά στις ακτές της Βραζιλίας αποτελούν σήμερα τη μεγαλύτερη περιοχή αναπαραγωγής για τις φάλαινες φυσητήρες του Νοτίου Ατλαντικού. Εκεί τα αρσενικά ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την ευκαιρία να ζευγαρώσουν, ενώ τα θηλυκά γεννούν και θηλάζουν τα μικρά τους. Οι θηλυκές φάλαινες έχουν πλέον την πολυτέλεια να επιλέγουν σύντροφο, καθώς τα αρσενικά χτυπούν το νερό με τις ουρές τους και συνωστίζονται γύρω τους για να τραβήξουν την προσοχή. Μια τέτοια εικόνα θα ήταν αδιανόητη πριν από λίγες μόνο δεκαετίες, όταν το είδος βρισκόταν στα πρόθυρα του αφανισμού.
Η έρευνα του Ινστιτούτου Φάλαινας Φυσητήρα στο Αμπρόλιος
Ο Ενρίκο Μαρκοβάλντι, ιδρυτής του Ινστιτούτου Φάλαινας Φυσητήρα, μιας από τις κορυφαίες οργανώσεις της Βραζιλίας για την έρευνα και την προστασία του είδους, θυμάται πως πριν από τέσσερις δεκαετίες κανείς δεν γνώριζε καν ότι υπήρχαν φάλαινες στη Βραζιλία. Όπως δήλωσε στο πρακτορείο AFP, την πρώτη φορά που αντίκρισε μία φάλαινα τη μπέρδεψε με βράχο. «Ήταν θρύλοι. Δεν είχαμε δει ποτέ καμία», ανέφερε χαρακτηριστικά. Ο πληθυσμός των φαλαινών φυσητήρων αυξήθηκε αλματωδώς μετά το μορατόριουμ του 1986, μετατρέποντας το Αμπρόλιος σε σημείο αναφοράς για τη διεθνή επιστημονική κοινότητα.
Στο πεδίο, ο βιολόγος Φάμπιο Φόντες, φορώντας σωσίβιο και κράνος και οπλισμένος με βαλλίστρα, καταδιώκει ομάδες αρσενικών που ανταγωνίζονται για να ζευγαρώσουν με ένα θηλυκό. Από τη μικρή του βάρκα εκτοξεύει ένα βέλος που τρυπά την πλάτη μιας φάλαινας πριν πέσει στο νερό, ανασύροντας ένα δείγμα δέρματος και λίπους. Ομάδα επιστημόνων και δημοσιογράφων, μεταξύ των οποίων και το AFP, παρακολουθεί τις κινήσεις του από κοντινό καταμαράν. Ο Μίλτον Μαρκόντες, συντονιστής έρευνας του Ινστιτούτου, εξήγησε ότι τα δείγματα αυτά χρησιμοποιούνται για να διαπιστωθούν οι οικογενειακοί δεσμοί μεταξύ των φαλαινών φυσητήρων, οι οποίες πραγματοποιούν μία από τις μεγαλύτερες μεταναστεύσεις οποιουδήποτε θηλαστικού στον πλανήτη. Οι ερευνητές έχουν ήδη εντοπίσει περιπτώσεις φαλαινών γεννημένων στο Αμπρόλιος που εμφανίζουν συγγένεια με άλλα άτομα του είδους σε μεγάλη απόσταση, στοιχείο που αναδεικνύει την έκταση των μεταναστευτικών τους διαδρομών στους ωκεανούς.
Η συστηματική καταγραφή του πληθυσμού στο Αμπρόλιος συνεχίζεται κάθε χρόνο, με το Ινστιτούτο Φάλαινας Φυσητήρα να συγκεντρώνει ολοένα περισσότερα δείγματα δέρματος και λίπους από τα κητώδη της περιοχής. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η γενετική χαρτογράφηση των φαλαινών φυσητήρων του Νοτίου Ατλαντικού θα συνεχίσει να αποκαλύπτει νέα στοιχεία για τους οικογενειακούς δεσμούς και τις μεταναστευτικές διαδρομές του είδους. Η πορεία των φαλαινών φυσητήρων, από την σχεδόν πλήρη εξαφάνιση στη δεκαετία του 1980 έως τις 35.000 σήμερα, αποτυπώνει την επίδραση που είχε η απαγόρευση της φαλαινοθηρίας στη Βραζιλία και διεθνώς.
