Ο πρωθυπουργός του Ιράκ, Αλί αλ-Ζαΐντι, βρίσκεται αντιμέτωπος με σοβαρή δοκιμασία αξιοπιστίας, καθώς οι υποστηριζόμενες από το Ιράν σιιτικές πολιτοφυλακές δεν έχουν ανταποκριθεί ακόμη στην έκκλησή του για παράδοση των όπλων τους στο κράτος. Ο αφοπλισμός πολιτοφυλακών αποτελεί βασική δέσμευση που ανέλαβε ο Ζαΐντι μετά τη συνάντησή του με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στον Λευκό Οίκο τον Ιούλιο. Η προθεσμία που έχει τεθεί είναι η 30ή Σεπτεμβρίου, ημερομηνία που συμπίπτει με την προγραμματισμένη αποχώρηση των υπόλοιπων δυνάμεων του διεθνούς συνασπισμού υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών από το Ιράκ.
Τι έγινε
Ο Ιρακινός πρωθυπουργός αντιμετωπίζει ισχυρή αντίσταση από τους πληρεξούσιους του Ιράν στη χώρα, οι οποίοι έχουν στηρίξει την Τεχεράνη επιτιθέμενοι κατά αμερικανικών στόχων στο πλαίσιο του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Το 2025, αρκετές ισχυρές πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν δήλωσαν αρχικά πρόθυμες να αφοπλιστούν, για πρώτη φορά, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος κλιμάκωσης με την κυβέρνηση Τραμπ. Ωστόσο, οι δεσμεύσεις αυτές δεν υλοποιήθηκαν ποτέ, αφήνοντας τον Ζαΐντι με το δύσκολο έργο να περιορίσει ομάδες που συνδέονται με τους επίλεκτους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν, από τότε που ανέλαβε καθήκοντα τον Μάιο. Ο Ζαΐντι, πολυεκατομμυριούχος στο επάγγελμα, απολαμβάνει μεγαλύτερη στήριξη από τον Λευκό Οίκο σε σχέση με πολλούς προκατόχους του, όμως, όπως κάθε Ιρακινός ηγέτης, χρειάζεται παράλληλα και την ανοχή του Ιράν, το οποίο διατηρεί τεράστια επιρροή στη χώρα μέσω των δεσμών του με σιίτες πολιτικούς και ένοπλες ομάδες. Αυτή η ισορροπία αναγκάζει τον πρωθυπουργό να κινείται με ιδιαίτερη προσοχή.
Στις 17 Αυγούστου, ειδικές δυνάμεις που υπάγονται απευθείας στον πρωθυπουργό συνέλαβαν τον επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών της Χαρακάτ αλ-Νουτζάμπα, φατρίας συνδεδεμένης με το Ιράν την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χαρακτηρίσει τρομοκρατική οργάνωση. Η σύλληψη έγινε με την κατηγορία συμμετοχής σε επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον αμερικανικών συμφερόντων, σύμφωνα με έγγραφο ασφαλείας και κυβερνητικές πηγές. Η κράτηση διήρκεσε 48 ώρες και προκάλεσε απειλές αντιποίνων από την οργάνωση, γεγονός που ανάγκασε ανώτερους σιίτες πολιτικούς να παρέμβουν για την αποκλιμάκωση της έντασης. Μία εβδομάδα αργότερα, οι ιρακινές ειδικές δυνάμεις προχώρησαν σε νέα επιχείρηση, συλλαμβάνοντας τέσσερα μέλη πολιτοφυλακής, μεταξύ των οποίων και έναν τοπικό διοικητή, με την κατηγορία διευκόλυνσης επιθέσεων κατά αμερικανικών συμφερόντων.
Αντιδράσεις και πολιτικό πλαίσιο
Οι δύο αυτές επιχειρήσεις ανέδειξαν το μέγεθος των πολιτικών και ασφαλιστικών εμποδίων που καλείται να ξεπεράσει η εκστρατεία αφοπλισμού πολιτοφυλακών του πρωθυπουργού. Ανώτεροι σιίτες πολιτικοί προειδοποίησαν δημόσια ότι τυχόν αυστηρά μέτρα κατά των πολιτοφυλακών ενδέχεται να καταστήσουν αδύνατο τον αφοπλισμό και να οδηγήσουν σε αστάθεια. Υποστηρίζουν ότι οι ένοπλες ομάδες δεν μπορούν να παραδώσουν τα όπλα τους τη στιγμή που τάσσονται στο πλευρό της Τεχεράνης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ίδιες οι πολιτοφυλακές έχουν επίσης εκφράσει την απροθυμία τους, επικαλούμενες την παρουσία ξένων δυνάμεων στο ιρακινό έδαφος ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε κίνηση παράδοσης οπλισμού.
Ο Αλί αλ-Ζαΐντι καλείται έτσι να διαχειριστεί μια εξαιρετικά ευαίσθητη ισορροπία δυνάμεων. Από τη μία πλευρά έχει δεσμευτεί απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ για συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα αφοπλισμού, ενώ από την άλλη οφείλει να διαχειριστεί τις αντιδράσεις ισχυρών σιιτικών παραγόντων που διατηρούν στενούς δεσμούς με το Ιράν. Η στάση του θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό τη σταθερότητα της χώρας τις επόμενες εβδομάδες, καθώς οι εξελίξεις στο εσωτερικό μέτωπο συνδέονται άμεσα με τον ευρύτερο ανταγωνισμό ΗΠΑ και Ιράν στην περιοχή.
Τι ακολουθεί
Η προθεσμία της 30ής Σεπτεμβρίου παραμένει το κρίσιμο ορόσημο, καθώς συμπίπτει με την αποχώρηση των υπόλοιπων δυνάμεων του διεθνούς συνασπισμού από το Ιράκ. Το αν οι πολιτοφυλακές θα ανταποκριθούν έστω και εν μέρει στην έκκληση του πρωθυπουργού αναμένεται να καθορίσει τόσο την πορεία των σχέσεων Βαγδάτης με την Ουάσιγκτον όσο και την εσωτερική πολιτική σταθερότητα του Ιράκ. Μέχρι τότε, οι επιχειρήσεις των ιρακινών ειδικών δυνάμεων κατά μελών πολιτοφυλακής αναμένεται να συνεχιστούν, με τον κίνδυνο νέων εντάσεων να παραμένει ορατός.
