Η ευρωπαϊκή αγορά εργασίας παρουσιάζει διττή εικόνα, με το ποσοστό απασχόλησης να φτάνει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα το 2025, ενώ παράλληλα σημαντικό μέρος του αναξιοποίητου εργατικού δυναμικού παραμένει εκτός αγοράς σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με τη δημογραφική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το ποσοστό απασχόλησης στις ηλικίες 20 έως 64 ετών έφτασε το 76,1% φέτος, το υψηλότερο από την έναρξη της σχετικής στατιστικής σειράς το 2009. Ωστόσο, περίπου το 20% του αντίστοιχου πληθυσμού παραμένει εκτός εργατικού δυναμικού, κάτι που αναδεικνύει τις κρυφές διαστάσεις της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας.
Ρεκόρ απασχόλησης με 197,7 εκατομμύρια εργαζομένους
Το ποσοστό απασχόλησης του 76,1% αντιστοιχεί σε 197,7 εκατομμύρια ανθρώπους που εργάζονταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσα στο 2025. Η επίδοση αυτή πλησιάζει τον ευρωπαϊκό στόχο για απασχόληση τουλάχιστον 78% έως το 2030, ωστόσο πίσω από τον θετικό αριθμό κρύβεται ένα σημαντικό απόθεμα ανθρώπινου δυναμικού που παραμένει αναξιοποίητο. Η κατηγορία των οικονομικά ανενεργών πολιτών δεν είναι ομοιογενής, καθώς περιλαμβάνει φοιτητές, ανθρώπους που φροντίζουν παιδιά ή ηλικιωμένους συγγενείς, άτομα με προβλήματα υγείας, πρόωρα συνταξιοδοτημένους αλλά και πολίτες που επιθυμούν να εργαστούν, όμως έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια αναζήτησης θέσης εργασίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι αυτό το «απόθεμα» ανθρώπινου δυναμικού παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατο στις επίσημες στατιστικές ανεργίας, οι οποίες καταγράφουν μόνο όσους αναζητούν ενεργά εργασία.
Η Ισπανία στο επίκεντρο των αντιφατικών στοιχείων
Η Ισπανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντίφασης ανάμεσα σε υψηλή απασχόληση και μεγάλο ανενεργό πληθυσμό. Περισσότεροι από 17,4 εκατομμύρια κάτοικοι άνω των 16 ετών χαρακτηρίζονται οικονομικά ανενεργοί, ενώ η χώρα καταγράφει παράλληλα περισσότερους από 22 εκατομμύρια εργαζομένους. Το μεγάλο μέγεθος του μη ενεργού πληθυσμού συνδέεται κυρίως με τη γήρανση, αφού περισσότεροι από επτά εκατομμύρια ανήκουν στις ηλικίες άνω των 70 ετών. Τα ισπανικά στοιχεία, ωστόσο, χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση, καθώς περιλαμβάνουν όλες τις ηλικίες άνω των 16 ετών, άρα και τους συνταξιούχους, ενώ οι βασικοί ευρωπαϊκοί δείκτες δραστηριότητας και απασχόλησης περιορίζονται συνήθως στις ηλικίες 20 έως 64 ετών. Για αυτόν τον λόγο, τα 17,4 εκατομμύρια δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως διαθέσιμοι εργαζόμενοι ή ως «κρυφοί άνεργοι».
Ο δείκτης αναξιοποίητου εργατικού δυναμικού της Eurostat
Για να αποτυπώσει πληρέστερα την πραγματική εικόνα της αγοράς εργασίας, η Eurostat χρησιμοποιεί τον δείκτη του αναξιοποίητου εργατικού δυναμικού. Ο δείκτης αυτός περιλαμβάνει τους επίσημα άνεργους, όσους εργάζονται με μερική απασχόληση αλλά επιθυμούν περισσότερες ώρες εργασίας, όσους αναζητούν δουλειά χωρίς να είναι άμεσα διαθέσιμοι και όσους είναι διαθέσιμοι αλλά δεν αναζητούν ενεργά θέση εργασίας. Το 2024 περίπου 26,7 εκατομμύρια άνθρωποι ηλικίας 15 έως 74 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετώπιζαν κάποια μορφή ανικανοποίητης ανάγκης για εργασία, αριθμός που αντιστοιχούσε στο 11,7% του διευρυμένου εργατικού δυναμικού της Ένωσης.
Στην κατάταξη των κρατών-μελών, η Ισπανία κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό αναξιοποίητου εργατικού δυναμικού με 19,3%, ενώ ακολούθησαν η Φινλανδία με 17,9% και η Σουηδία με 17,8%. Στον αντίποδα, η Πολωνία βρέθηκε στο χαμηλότερο επίπεδο με μόλις 5%, με τη Μάλτα να ακολουθεί οριακά υψηλότερα στο 5,1%. Οι μεγάλες αυτές αποκλίσεις ανάμεσα στα κράτη-μέλη δείχνουν πόσο διαφορετικές είναι οι συνθήκες της αγοράς εργασίας στην Ευρώπη, ακόμη και ανάμεσα σε χώρες με παρόμοιο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης.
Τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Eurostat αποκαλύπτουν τελικά ότι η χαμηλή καταγεγραμμένη ανεργία δεν σημαίνει πως έχει αξιοποιηθεί το σύνολο του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού της Ευρώπης. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 2,7% του διευρυμένου εργατικού δυναμικού δηλώνει διαθέσιμο να εργαστεί, χωρίς όμως να αναζητά ενεργά θέση εργασίας. Το εύρημα αυτό συνθέτει μια εικόνα πολύ πιο σύνθετη από αυτή που παρουσιάζουν τα βασικά ποσοστά απασχόλησης και ανεργίας, καθώς πίσω από τους θετικούς αριθμούς κρύβεται ένα σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού που παραμένει στο περιθώριο της αγοράς εργασίας, είτε λόγω προσωπικών συνθηκών είτε λόγω έλλειψης κατάλληλων ευκαιριών απασχόλησης.
