Ο ιστορικός Γιουβάλ Νόα Χαράρι προειδοποιεί για τους κινδύνους που κρύβει η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης, τονίζοντας πως σε λίγα χρόνια οι άνθρωποι μπορεί να βρεθούν στη θέση των «αγελάδων και των κοτόπουλων» απέναντι σε συστήματα AI που θα γνωρίζουν καλύτερα από εμάς την οικονομία, θα λειτουργούν σαν φίλοι μας και θα ξέρουν πώς να μας πείθουν. Η δήλωση έγινε σε συνέντευξή του στην εκπομπή Insider του Economist, όπου ο συγγραφέας των «Sapiens» και «Homo Deus» ανέλυσε τα συμπεράσματα του νέου του βιβλίου, «Nexus». Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η έννοια της εμπιστοσύνης, την οποία ο ίδιος χαρακτηρίζει «το σημαντικότερο περιουσιακό στοιχείο στον κόσμο».
Διαβάστε επίσης: Η Έλεν Μίρεν εμπιστεύεται την τεχνητή νοημοσύνη για την υγεία
Η εμπιστοσύνη ως θεμέλιο της ανθρώπινης συνεργασίας
Σύμφωνα με τον Χαράρι, ο σύγχρονος κόσμος στηρίζεται σε έναν βασικό μηχανισμό: την ικανότητα εκατομμυρίων αγνώστων να συνεργάζονται μεταξύ τους χωρίς να γνωρίζονται προσωπικά. Οι τράπεζες, οι αγορές, τα κράτη αλλά και το ίδιο το χρήμα λειτουργούν επειδή αρκετοί άνθρωποι αποδέχονται τους ίδιους κανόνες. Ένα απλό χαρτονόμισμα, εξηγεί ο ιστορικός, αποκτά αξία μόνο επειδή πιστεύουμε πως θα το δεχτεί και ο επόμενος άνθρωπος που θα το κρατήσει στα χέρια του.
Με αυτή τη λογική, ο Χαράρι περιγράφει το χρήμα ως έναν «πολύ δημιουργικό, ευφάνταστο τρόπο οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ αγνώστων». Στην ίδια λογική εντάσσει και τον ρόλο ενός καλού τραπεζίτη, ο οποίος κατά τον ίδιο δεν διαχειρίζεται απλώς κεφάλαια αλλά καλείται να δημιουργεί εμπιστοσύνη ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν γνωρίζονται. Το ερώτημα που θέτει ο ιστορικός είναι τι συμβαίνει τη στιγμή που στη θέση του τραπεζίτη, του αναλυτή ή του ανθρώπου που λαμβάνει μια κρίσιμη απόφαση αρχίζει να μπαίνει ένας αλγόριθμος τεχνητής νοημοσύνης.
Η τεχνητή νοημοσύνη στον πυρήνα της παγκόσμιας οικονομίας
Ο Χαράρι θεωρεί σχεδόν αναπόφευκτη την είσοδο ολοένα πιο ισχυρών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στον πυρήνα της παγκόσμιας οικονομίας. Ο λόγος, όπως εξηγεί, είναι πρακτικός: οι μηχανές θα έχουν τη δυνατότητα να επεξεργάζονται έναν όγκο οικονομικών δεδομένων που κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να παρακολουθήσει. Ένα σύστημα AI που αναλύει ταυτόχρονα αγορές, επιχειρήσεις, τιμές και συναλλαγές σε πραγματικό χρόνο θα κάνει την ανθρώπινη κρίση να φαντάζει περιορισμένη μπροστά του.
Όσο μεγαλώνει αυτή η απόσταση ανάμεσα στην ανθρώπινη ικανότητα ανάλυσης και σε αυτή των μηχανών, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για τον άνθρωπο να αμφισβητήσει τις αποφάσεις που προτείνει η τεχνητή νοημοσύνη. Ο Χαράρι επισημαίνει πως το ζήτημα δεν αφορά μόνο την αποτελεσματικότητα των συστημάτων, αλλά και τη σχέση εμπιστοσύνης που θα αναπτύξουν οι άνθρωποι απέναντί τους. Αν η τεχνητή νοημοσύνη καταφέρει να λειτουργεί σαν «φίλος» που μας καταλαβαίνει και ξέρει πώς να μας πείθει, τότε η εξουσία που θα αποκτήσει πάνω στις ανθρώπινες επιλογές θα είναι πρωτόγνωρη.
Ένας νέος τύπος εξουσίας
Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο ιστορικός είναι πως η τεχνητή νοημοσύνη δεν φέρνει απλώς νέα εργαλεία στην οικονομία, αλλά διαμορφώνει έναν νέο τύπο εξουσίας, βασισμένο στην ικανότητα να κερδίζει την εμπιστοσύνη μας και να κατανοεί καλύτερα από εμάς τους ίδιους τους μηχανισμούς που καθορίζουν την καθημερινότητά μας. Η προειδοποίηση πως «σε δέκα χρόνια μπορεί να είμαστε οι αγελάδες και τα κοτόπουλα της AI» αποτυπώνει ακριβώς αυτόν τον φόβο: όχι μιας τεχνολογίας που μας καταστρέφει βίαια, αλλά ενός συστήματος που μας διαχειρίζεται με τον τρόπο που εμείς σήμερα διαχειριζόμαστε τα ζώα εκτροφής, χωρίς οι ίδιοι να έχουμε πλήρη επίγνωση αυτής της σχέσης.
Η ανάλυση του Χαράρι, όπως παρουσιάστηκε στο Insider του Economist, συνδέεται στενά με τη θεματολογία του βιβλίου «Nexus», στο οποίο ο ιστορικός εξετάζει πώς η πληροφορία διαμόρφωσε την εξουσία στην ανθρώπινη ιστορία, από τις πρώτες μορφές γραφής μέχρι τα σύγχρονα δίκτυα τεχνητής νοημοσύνης. Το ζήτημα της εμπιστοσύνης, σύμφωνα με τον ίδιο, θα παραμείνει κρίσιμο όσο η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά μεγαλύτερο βάρος στην οικονομία και στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων.
