Η γιορτή σήμερα 20 Σεπτεμβρίου είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Αγίου Ευσταθίου του Μεγαλομάρτυρα, της συζύγου του Θεοπίστης και των δύο παιδιών τους, Αγάπιου και Θεόπιστου. Η ημέρα συμπίπτει φέτος με την Κυριακή μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού. Χιλιάδες Έλληνες που φέρουν τα ονόματα Ευστάθιος, Στάθης, Σταθάς, Σταθάκος, Ευσταθία, Σταθούλα, Σταθία, Ευσταθούλα, Θεοπίστη, Πίστη και Θεόπιστος γιορτάζουν σήμερα το όνομά τους.
Διαβάστε επίσης: Η πολιτική κηδεία της Μαργαρίτας Παπανδρέου την Κυριακή
Ο στρατηγός που είδε σταυρό ανάμεσα σε κέρατα ελαφιού
Σύμφωνα με την αγιολογική παράδοση, ο Άγιος Ευστάθιος τοποθετείται στα χρόνια του αυτοκράτορα Τραϊανού, στις αρχές του 2ου αιώνα. Το αρχικό του όνομα ήταν Πλακίδας και ήταν διακεκριμένος αξιωματικός στη Ρώμη. Κατά τη διάρκεια κυνηγιού καταδίωξε ένα ελάφι και, όταν το ζώο σταμάτησε, είδε φωτεινό σταυρό ανάμεσα στα κέρατά του, ενώ άκουσε φωνή που τον καλούσε στη χριστιανική πίστη. Μετά το όραμα βαπτίστηκε και πήρε το όνομα Ευστάθιος, η σύζυγός του μετονομάστηκε Θεοπίστη και οι δύο γιοι τους έγιναν Αγάπιος και Θεόπιστος.
Όταν ο Τραϊανός πληροφορήθηκε την προσχώρησή του στον χριστιανισμό, τον αφαίρεσε από τον στρατιωτικό βαθμό και εξόρισε ολόκληρη την οικογένεια. Στην πορεία της εξορίας ο Ευστάθιος χωρίστηκε από τη Θεοπίστη και τα δύο παιδιά, ενώ σύμφωνα με τη διήγηση, κατά την προσπάθειά του να περάσει ποτάμι με τα αγόρια, ένα λιοντάρι άρπαξε το ένα παιδί και ένας λύκος το δεύτερο. Ο Ευστάθιος πίστεψε ότι έχασε ολόκληρη την οικογένειά του, ωστόσο τα παιδιά και η σύζυγός του επιβίωσαν χωριστά. Χρόνια αργότερα, όταν ο Τραϊανός βρέθηκε σε πολεμική δυσχέρεια, θυμήθηκε τον ικανό αξιωματικό του και τον επανέφερε στην υπηρεσία, γεγονός που οδήγησε τελικά στην επανένωση όλης της οικογένειας.
Το μαρτύριο μέσα στον χάλκινο ταύρο
Η ιστορία δεν σταματά στην επανένωση. Ο διάδοχος του Τραϊανού, ο αυτοκράτορας Αδριανός, απαίτησε από τον Ευστάθιο να συμμετάσχει σε ειδωλολατρικές θυσίες. Η άρνησή του οδήγησε σε βασανιστήρια για τον ίδιο και την οικογένειά του, ενώ σύμφωνα με το Συναξάρι, βρήκαν τραγικό θάνατο μέσα σε πυρακτωμένο χάλκινο ομοίωμα βοδιού, το 117 μ.Χ. Η παράδοση αναφέρει ότι στη διάρκεια των βασανιστηρίων αντλούσαν δύναμη από την Επιστολή του Ιακώβου, όπου αναφέρεται πως «μακάριος ανήρ ος υπομένει πειρασμόν» θα λάβει «τον στέφανον της ζωής». Οι ιστορικές λεπτομέρειες της αφήγησης δεν επιβεβαιώνονται από ανεξάρτητες πηγές, ωστόσο η ιστορία του Ευσταθίου και της οικογένειάς του παραμένει μία από τις πιο δημοφιλείς αγιολογικές αφηγήσεις στον χριστιανικό κόσμο, γι’ αυτό και η Εκκλησία τιμά στις 20 Σεπτεμβρίου όχι μόνο τον ίδιο αλλά ολόκληρη τη συνοδεία του.
Ποιοι άλλοι γιορτάζουν και ο δεύτερος Ευστάθιος της ιστορίας
Την ίδια ημέρα η Εκκλησία τιμά επίσης τον Άγιο Ιλαρίωνα τον Νέο Οσιομάρτυρα και τον Όσιο Ιωάννη τον Ξένο, ενώ στη Μεσσηνία γιορτάζεται η Σύναξη της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας. Στις 20 Σεπτεμβρίου τιμάται και ένας εντελώς διαφορετικός άγιος με το ίδιο όνομα, ο Ευστάθιος Κατάφλωρος, γνωστός ως Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, μία από τις σημαντικότερες πνευματικές μορφές του Βυζαντίου τον 12ο αιώνα. Ήταν λόγιος, φιλόλογος και Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, ενώ τα εκτενή σχόλιά του στον Όμηρο αποτελούν μέχρι σήμερα πολύτιμη πηγή για τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Έζησε την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Νορμανδούς το 1185, την οποία περιέγραψε σε ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά του κείμενα.
Για όσους παρακολουθούν τα φυσικά φαινόμενα της ημέρας, η ανατολή του ήλιου σήμερα σημειώθηκε στις 07:10 και η δύση αναμένεται στις 19:27, με τη Σελήνη να βρίσκεται σε ηλικία 8 ημερών. Η επόμενη πανσέληνος έχει προγραμματιστεί για το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου. Η σημερινή γιορτή σήμερα 20 Σεπτεμβρίου συνδυάζει έτσι τη θρησκευτική μνήμη μίας ολόκληρης οικογένειας μαρτύρων με την ιστορική κληρονομιά ενός από τους σπουδαιότερους λόγιους του Βυζαντίου.
