Σε αδιέξοδο έχουν οδηγηθεί οι συνομιλίες ανάμεσα στην Ελλάδα και το Βρετανικό Μουσείο για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, σύμφωνα με δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Telegraph. Η εφημερίδα αναφέρει ότι αυτή την περίοδο δεν διεξάγονται συνομιλίες ανάμεσα στην Αθήνα και το Λονδίνο, ενώ η ελληνική πλευρά έχει διαμηνύσει ότι δεν προβλέπεται άμεση επανέναρξή τους. Οι διαπραγματεύσεις για τα Γλυπτά του Παρθενώνα είχαν ξεκινήσει το 2021, πέντε χρόνια πριν, όμως προσέκρουσαν στο βασικό σημείο διαφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών: το ζήτημα της κυριότητας των Γλυπτών.
Πέντε χρόνια διαπραγματεύσεων κατέληξαν σε ναυάγιο
Σύμφωνα με το δημοσίευμα της Telegraph, οι συνομιλίες θεωρούνται ουσιαστικά λήξασες, με την Αθήνα να εμφανίζεται απογοητευμένη από την έλλειψη προόδου και την αδυναμία εξεύρεσης μιας φόρμουλας που θα παρέκαμπτε το βασικό εμπόδιο. Η κατάρρευση αυτή σημειώνεται παρά τις διαβεβαιώσεις του Τζορτζ Όσμπορν, προέδρου του Βρετανικού Μουσείου, ο οποίος είχε εκτιμήσει ότι υπήρχε περιθώριο για επίτευξη συμφωνίας. Το 2024 οι συζητήσεις είχαν περιγραφεί ως «αρκετά προχωρημένες», με το Βρετανικό Μουσείο να μιλά τότε για «εποικοδομητικές» επαφές. Ακόμη και τον Νοέμβριο του 2025, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε παραδεχθεί δημοσίως ότι δεν είχε σημειωθεί η πρόοδος που θα επιθυμούσε, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων ευκαιριών λόγω της μεγάλης ανακαίνισης του Βρετανικού Μουσείου και ειδικότερα της αίθουσας Duveen, όπου εκτίθενται τα Γλυπτά.
Μόλις στις 11 Σεπτεμβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε σε συνάντησή του με τον γενικό διευθυντή της UNESCO, Χάλεντ Ελ Ενάνι, ότι η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα παραμένει διαχρονική προτεραιότητα της Ελλάδας. Η ελληνική θέση παραμένει σαφής: τα Γλυπτά που βρίσκονται στο Λονδίνο αποτελούν αναπόσπαστα τμήματα του μνημείου του Παρθενώνα και πρέπει να επανενωθούν με όσα εκτίθενται στο Μουσείο της Ακρόπολης. Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, περίπου το 60% του σωζόμενου γλυπτού υλικού του Παρθενώνα βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο, ενώ το υπόλοιπο βρίσκεται κυρίως στην Αθήνα.
Το αγκάθι του δανεισμού και η κυριότητα
Στον πυρήνα της διαφωνίας βρίσκεται το νομικό καθεστώς υπό το οποίο θα μπορούσε να γίνει η επιστροφή των Γλυπτών. Το Βρετανικό Μουσείο υποστηρίζει ότι, βάσει του ισχύοντος βρετανικού νομικού πλαισίου, δεν μπορεί να παραχωρήσει οριστικά αντικείμενα της συλλογής του και μπορεί να τα διαθέσει μόνο μέσω δανεισμού. Ένα τέτοιο καθεστώς, ωστόσο, προϋποθέτει αναγνώριση της κυριότητας εκείνου που δανείζει το αντικείμενο, κάτι που η ελληνική πλευρά δεν αποδέχεται. Η Αθήνα επισημαίνει ότι τα Γλυπτά αφαιρέθηκαν από τον Κόμη Έλγιν, ο οποίος απέσπασε τμήματα από τα αετώματα του Παρθενώνα, μαρμάρινες πλάκες και κομμάτια της ζωφόρου, και στη συνέχεια τα πούλησε στη βρετανική κυβέρνηση το 1816. Το Βρετανικό Μουσείο, από την πλευρά του, αναφέρει ότι η πρώτη επίσημη ελληνική απαίτηση για μόνιμη επιστροφή διατυπώθηκε το 1983 και υποστηρίζει ότι διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις έχουν αρνηθεί να αναγνωρίσουν τον τίτλο κυριότητας των επιτρόπων του Μουσείου.
Ανάμεσα στις προτάσεις που εξετάστηκαν τα προηγούμενα χρόνια ήταν μια λεγόμενη «υβριδική συμφωνία», η οποία θα απέφευγε τόσο τον όρο της μόνιμης παραχώρησης όσο και έναν τυπικό δανεισμό. Το σχέδιο προέβλεπε την επιστροφή σημαντικού αριθμού Γλυπτών στην Αθήνα για μεγάλο χρονικό διάστημα, με την Ελλάδα να διαθέτει σε αντάλλαγμα σπουδαίες αρχαιότητες για περιοδικές εκθέσεις στο Λονδίνο. Ο Τζορτζ Όσμπορν είχε προτείνει επίσης την έκθεση των Γλυπτών «τόσο στο Λονδίνο όσο και στην Αθήνα», χαρακτηρίζοντάς την ως αμοιβαία επωφελή λύση. Καμία από τις προτάσεις αυτές, ωστόσο, δεν ευοδώθηκε.
Η αντίδραση της Αθήνας και ο ρόλος της Τουρκίας
Η ελληνική πλευρά απέρριψε επίσης τη σύγκριση που επιχείρησε το Βρετανικό Μουσείο με την περίπτωση της Ταπισερί της Μπαγιέ, την οποία το Λονδίνο παρέδωσε προσωρινά στη Γαλλία. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι πρόκειται για διαφορετική περίπτωση, καθώς η Ταπισερί δεν αφορά αμφισβητούμενη ιδιοκτησία ούτε αποτελεί τμήμα ενός ενιαίου μνημείου διαμοιρασμένου σε δύο χώρες, όπως συμβαίνει με τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Στη διεθνή συζήτηση έχει εμπλακεί και η Τουρκία, η οποία μέσω της θέσης της στην UNESCO αμφισβήτησε τη βρετανική επιχειρηματολογία περί ύπαρξης οθωμανικού «φιρμανιού» που φέρεται να επέτρεψε στον Έλγιν να αποσπάσει τμήματα του μνημείου, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει εντοπιστεί σχετικό έγγραφο στα οθωμανικά αρχεία.
Παρά το αδιέξοδο, τα κανάλια επικοινωνίας ανάμεσα στην Αθήνα και το Λονδίνο δεν έχουν κλείσει οριστικά, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο η κατάσταση να μεταβληθεί στο μέλλον. Η μεγάλη ανακαίνιση του Βρετανικού Μουσείου και της αίθουσας Duveen ενδέχεται να αποτελέσει αφορμή για νέα προσέγγιση των δύο πλευρών, όπως άφησε να εννοηθεί ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
