Ξεκίνησε η φετινή «εβδομάδα των Νόμπελ» με την απονομή του βραβείου Ιατρικής ή Φυσιολογίας, το οποίο ανακοινώθηκε σήμερα, Δευτέρα 5 Οκτωβρίου, στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης. Το Νόμπελ Ιατρικής 2026 απονεμήθηκε από κοινού στους Καρλ Ντεϊσεροθ, Πίτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ, για τις ανακαλύψεις τους σχετικά με τα φωτοευαίσθητα ιοντικά κανάλια και την οπτογενετική. Η Συνέλευση Νόμπελ του Ιατρικού Πανεπιστημίου Karolinska χαρακτήρισε το έργο τους καθοριστικό για την κατανόηση του νευρικού συστήματος.
Πώς γεννήθηκε η οπτογενετική
Η ιστορία της ανακάλυψης ξεκινά από τους Πίτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ, οι οποίοι εντόπισαν τη ροδοψίνη των διαύλων (channelrhodopsin), μια πρωτεΐνη με ασυνήθιστη ιδιότητα. Όπου κι αν τοποθετούσαν αυτή την πρωτεΐνη μέσα σε ένα κύτταρο, το κύτταρο αποκτούσε ξαφνικά ευαισθησία στο φως. Η παρατήρηση αυτή άνοιξε τον δρόμο για το επόμενο βήμα, που έκανε ο Καρλ Ντεϊσεροθ. Ο ερευνητής εισήγαγε το γονίδιο της ροδοψίνης των διαύλων σε νευρικά κύτταρα αρουραίων και, φωτίζοντάς τα με μπλε φως, κατάφερε να πυροδοτήσει ένα νευρικό σήμα με ακρίβεια.
Στη συνέχεια, ο Ντεϊσεροθ εξέλιξε την τεχνική ώστε να λειτουργεί και στον εγκέφαλο ζωντανών ποντικών, δημιουργώντας έναν φωτοκατευθυνόμενο «διακόπτη» για τα νευρικά κύτταρα. Η μέθοδος αυτή ονομάστηκε οπτογενετική και επιτρέπει πλέον στους επιστήμονες να ενεργοποιούν ή να απενεργοποιούν μεμονωμένα νευρικά κύτταρα μέσα σε έναν ζωντανό εγκέφαλο, με απίστευτη χρονική και χωρική ακρίβεια.
Αντιδράσεις και σημασία της βράβευσης
Η Επιτροπή Νόμπελ σημείωσε ότι η οπτογενετική χρησιμοποιείται σήμερα σε εργαστήρια σε ολόκληρο τον κόσμο, βοηθώντας τους ερευνητές να αποκαλύψουν πώς τα νευρικά κύτταρα διαμορφώνουν τις αναμνήσεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές στο εσωτερικό του εγκεφάλου. Οι τρεις νικητές θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο, που ανέρχεται σε 12 εκατομμύρια σουηδικές κορόνες, περίπου 1,07 εκατομμύρια ευρώ. Το ποσό αυτό μοιράζεται εξίσου μεταξύ των τριών επιστημόνων, σύμφωνα με τον κανονισμό του ιδρύματος.
Η φετινή βράβευση έρχεται ένα χρόνο μετά το Νόμπελ Ιατρικής 2025, το οποίο είχε απονεμηθεί στους Μέρι Μπρούνκοφ, Φρεντ Ράμσντελ και τον Σιμόν Σακαγκούτσι για τις ανακαλύψεις τους σχετικά με την περιφερική ανοσολογική ανοχή, με εφαρμογές σε νοσήματα όπως ο διαβήτης τύπου 1, η ρευματοειδής αρθρίτιδα και ο λύκος. Και οι δύο βραβεύσεις αναδεικνύουν πώς η βασική επιστημονική έρευνα μετατρέπεται σταδιακά σε εργαλεία που αλλάζουν την κατανόηση της ανθρώπινης βιολογίας.
Η ανακοίνωση του Νόμπελ Ιατρικής σηματοδοτεί την έναρξη μιας εβδομάδας γεμάτης ανακοινώσεις. Το Νόμπελ Φυσικής αναμένεται την Τρίτη, το Νόμπελ Χημείας την Τετάρτη και το Νόμπελ Λογοτεχνίας την Πέμπτη. Το Νόμπελ Ειρήνης θα ανακοινωθεί την Παρασκευή, ενώ ο κύκλος των φετινών βραβείων θα κλείσει στις 12 Οκτωβρίου με το Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών.
