Ο καθένας έχει βιώσει τη στιγμή που ανοίγει το κινητό για να δει την ώρα και καταλήγει, χωρίς να το καταλάβει, να έχει περάσει μισή ώρα σκρολάροντας σε φωτογραφίες και βίντεο. Ο χρόνος στο κινητό που περνάμε καθημερινά δεν προέρχεται από ένα μεγάλο συνεχόμενο διάστημα, αλλά συσσωρεύεται μέσα από δεκάδες μικρές στιγμές της ημέρας. Ειδικοί που ασχολούνται με την ψυχολογία της συμπεριφοράς εξηγούν ότι το φαινόμενο συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε σήμερα τη βαρεμάρα και τα μικρά κενά της καθημερινότητας. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τον συνολικό αριθμό των ωρών μπροστά στην οθόνη, αλλά και τη λειτουργία που επιτελεί η συνεχής χρήση της συσκευής.
Πώς οι μικρές στιγμές γίνονται ώρες μπροστά στην οθόνη
Ο χρόνος στο κινητό δεν προέρχεται συνήθως από ένα μεγάλο συνεχόμενο διάστημα χρήσης, αλλά από δεκάδες μικρές παρεμβάσεις μέσα στην ημέρα. Πέντε λεπτά σε μια ουρά, δέκα λεπτά πριν τον ύπνο, λίγα λεπτά όσο περιμένουμε τον καφέ μας, έναν φίλο ή ανάμεσα σε δύο δουλειές. Κάθε μία από αυτές τις στιγμές μοιάζει ασήμαντη από μόνη της, όμως το άθροισμά τους μπορεί εύκολα να ξεπεράσει τις 3,5 ώρες ημερησίως. Όταν κάποιος ελέγξει τον χρόνο χρήσης στη συσκευή του, συχνά εκπλήσσεται από το μέγεθος του αριθμού και αναρωτιέται πότε πρόλαβε να περάσει τόση ώρα.
Παλαιότερα, αντίστοιχες στιγμές περνούσαν χωρίς καμία ψηφιακή παρέμβαση. Μια αναμονή σε στάση λεωφορείου, μια βόλτα με το μυαλό αλλού, λίγα λεπτά ξάπλας στο κρεβάτι πριν τον ύπνο ήταν στιγμές που απλώς περνούσαν, χωρίς να γεμίζουν αμέσως με περιεχόμενο. Σήμερα, μόλις εμφανιστεί ένα μικρό κενό στην καθημερινότητα, το χέρι πηγαίνει αυτόματα στην οθόνη. Η βαρεμάρα, που παλιότερα θεωρούνταν φυσιολογικό κομμάτι της ροής της ημέρας και χρόνος ξεκούρασης για το μυαλό, έχει μετατραπεί σχεδόν σε κατάσταση που προσπαθούμε να αποφύγουμε με κάθε τρόπο, διώχνοντάς την αμέσως μόλις εμφανιστεί.
Τι κρύβεται πίσω από το αυτόματο σκρολάρισμα
Η εξέταση της συνήθειας δείχνει ότι η αδιάκοπη χρήση του κινητού δεν λειτουργεί μόνο ως διασκέδαση. Σε αρκετές περιπτώσεις, η οθόνη γίνεται ένας εύκολος τρόπος να αποφύγουμε συναισθήματα που δεν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε άμεσα. Μια δύσκολη ημέρα, το άγχος για μια εκκρεμότητα, μια αίσθηση μοναξιάς ή η απλή κούραση μπορούν να οδηγήσουν στην αναζήτηση κάτι που θα τραβήξει αμέσως την προσοχή αλλού. Το συναίσθημα δεν εξαφανίζεται, απλώς μετατοπίζεται η προσοχή μακριά από αυτό για όσο διαρκεί το σκρολάρισμα στις εφαρμογές.
Η κίνηση του χεριού προς το κινητό συνήθως δεν είναι συνειδητή απόφαση, αλλά αυτοματοποιημένη αντίδραση που επαναλαμβάνεται πολλές φορές μέσα στην ημέρα. Για αυτό και προτείνεται να εξετάζουμε τι συμβαίνει μέσα μας λίγα δευτερόλεπτα πριν φτάσουμε στη συσκευή: αν είμαστε κουρασμένοι, αγχωμένοι, μόνοι ή απλώς αποφεύγουμε να ξεκινήσουμε κάτι που δεν θέλουμε να κάνουμε. Η παρατήρηση αυτής της μικρής στιγμής πριν το χέρι φτάσει στο κινητό θεωρείται το πρώτο βήμα για όποιον θέλει να περιορίσει τον χρόνο στο κινητό χωρίς να νιώσει ότι του λείπει κάτι σημαντικό.
Η αναγνώριση της στιγμής πριν το αυτόματο άνοιγμα μιας εφαρμογής δίνει τη δυνατότητα επιλογής, κάτι που μέχρι σήμερα συχνά λειτουργούσε χωρίς καμία συνειδητή σκέψη. Δεν χρειάζεται να αναζητήσουμε πίσω από κάθε σκρολάρισμα ένα μεγάλο ζήτημα· πολλές φορές απλώς βαριόμαστε και θέλουμε να περάσει η ώρα. Η διαφορά βρίσκεται στο αν αφήνουμε στον εαυτό μας έστω λίγα λεπτά ησυχίας μέσα στην ημέρα ή αν κάθε κενό γεμίζει αυτόματα με εικόνες, μηνύματα και ειδοποιήσεις.
