Στο ταμείο του σούπερ μάρκετ και στην αντλία βενζίνης, η ακρίβεια σημαίνει απώλεια για τα νοικοκυριά. Στο ταμείο του κράτους, όμως, σημαίνει επιπλέον έσοδο. Σύμφωνα με το προσχέδιο του προϋπολογισμού, το Δημόσιο αναμένεται να εισπράξει 1,548 δισεκατομμύρια ευρώ περισσότερα από τον ΦΠΑ το 2026, σε σχέση με τον αρχικό στόχο. Οι αναθεωρημένες εκτιμήσεις ανεβάζουν τις συνολικές εισπράξεις ΦΠΑ στα 30,777 δισ. ευρώ, από τον αρχικό στόχο των 29,229 δισ. ευρώ.
Η ακρίβεια γεμίζει τα κρατικά ταμεία μέσω του ΦΠΑ
Ο ΦΠΑ συνοδεύει σχεδόν κάθε αγορά που κάνει ένας πολίτης, από τα τρόφιμα μέχρι τα ρούχα, και γι’ αυτό αποδεικνύεται ιδιαίτερα αποδοτικός για το Δημόσιο ακριβώς τη στιγμή που τα νοικοκυριά μετρούν τι μπορούν να αγοράσουν και τι πρέπει να αφήσουν στο ράφι. Σύμφωνα με το προσχέδιο του προϋπολογισμού, δεν μπορεί φυσικά να αποδοθεί ολόκληρη η υπέρβαση στην ακρίβεια, καθώς η κατανάλωση, η γενικότερη οικονομική δραστηριότητα και η καλύτερη είσπραξη των φόρων επηρεάζουν επίσης το τελικό αποτέλεσμα. Ένα μεγάλο ποσοστό της αύξησης, ωστόσο, αποδίδεται ξεκάθαρα στην ακρίβεια, η οποία φαίνεται να διαθέτει τον δικό της φορολογικό πολλαπλασιαστή. Χωρίς δηλαδή να αλλάξει ο συντελεστής του ΦΠΑ, μεγαλώνει ο λογαριασμός που καταλήγει στα κρατικά ταμεία, απλά και μόνο επειδή οι τιμές των προϊόντων είναι υψηλότερες.
Διαφορετική εικόνα καταγράφεται στην αγορά καυσίμων, όπου ο προϋπολογισμός καταγράφει το σημείο στο οποίο η αντοχή των καταναλωτών τελειώνει. Τα έσοδα από τους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης εκτιμώνται στα 7,176 δισ. ευρώ, μειωμένα κατά 283 εκατομμύρια ευρώ σε σχέση με τον αρχικό στόχο. Η εξήγηση που δίνει το προσχέδιο είναι αποκαλυπτική: χαμηλότερη κατανάλωση ενεργειακών προϊόντων, λόγω της διατήρησης των τιμών σε υψηλά επίπεδα. Με απλά λόγια, οι πολίτες περιορίζουν τα λίτρα καυσίμου που αγοράζουν, επειδή δεν αντέχουν οικονομικά τις τρέχουσες τιμές. Ο ΦΠΑ υπολογίζεται στην αξία της αγοράς, ενώ ο ΕΦΚ στα καύσιμα υπολογίζεται στην ποσότητα που καταναλώνεται. Έτσι, το κράτος μπορεί να εισπράττει περισσότερο από την ακριβότερη συναλλαγή, αλλά παράλληλα λιγότερο από την κατανάλωση που περικόπτεται, με τους δύο φόρους να περιγράφουν, από διαφορετική γωνία, την ίδια πίεση που δέχεται το εισόδημα των νοικοκυριών.
Οι παρεμβάσεις για την ενεργειακή κρίση και η χρηματοδότησή τους
Στην άλλη πλευρά του λογαριασμού βρίσκονται οι παρεμβάσεις ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ που έχουν ήδη δοθεί για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Το ερώτημα που προκύπτει είναι πού βρέθηκε αυτό το ποσό, καθώς τα υπερπλεονάσματα δεν μπορούν να διατεθούν παρά μόνο για την αποπληρωμή του χρέους, σύμφωνα με το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο που ισχύει. Ο δημοσιονομικός χώρος για τη χρηματοδότηση των μέτρων στήριξης προέκυψε τόσο από την υποεκτέλεση δαπανών του 2025, όσο και από τα 500 εκατομμύρια ευρώ πρόσθετων εσόδων που προέκυψαν από την ψηφιακή κάρτα εργασίας. Τα έσοδα αυτά αναγνωρίστηκαν από την Κομισιόν ως μόνιμα, γεγονός που επιτρέπει στο Δημόσιο να τα υπολογίζει στον σχεδιασμό του.
Σχολιάζοντας τα δημοσιονομικά μεγέθη του προϋπολογισμού, ο Φρ. Κουτεντάκης της ΕΛΑΣ έκανε λόγο για «πολλή επικοινωνία, λίγη ασφάλεια για την κοινωνία και την οικονομία», αποτυπώνοντας τον προβληματισμό που υπάρχει γύρω από τον τρόπο διαχείρισης των επιπλέον εσόδων που προκύπτουν από την ακρίβεια. Η παρατήρηση αυτή έρχεται να συμπληρώσει την εικόνα ενός προϋπολογισμού όπου η αύξηση των εσόδων από τον ΦΠΑ συνυπάρχει με τη μείωση των εσόδων από τον ΕΦΚ καυσίμων, δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος που ονομάζεται ακρίβεια.
Το προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2026 αναμένεται να οριστικοποιηθεί τις επόμενες εβδομάδες, με τα στοιχεία για τον ΦΠΑ και τον ΕΦΚ καυσίμων να αποτελούν βασικό σημείο αναφοράς για την πορεία των εσόδων του Δημοσίου και για τον τρόπο με τον οποίο η ακρίβεια επηρεάζει τελικά τα δημόσια οικονομικά.
